Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қызыл армияда офицер болмайды, — деп түсіндірді үй иесінің бетіне қарап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үй иесінің «офицер» деген сөзі біздің де құлағымызға түрпідей тиген еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— А — а, солай ма? Біз ондайын әлі біле алмай жатырмыз, — деді үй иесі езу тартып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сірә, түбі, большевиктердің көп нәрсесін біле алмай қалатын шығармыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сіздің әскерлер қашып келе жатқан көрінеді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөзінде кекесін бар, бізді әйел деп басынғаны болар, кекесінін жасырмақ түгіл, айызы қанып, ащы мысқылмен бізге бір қарап қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жасаған құдайға мың да бір рахмет, — деді әйелі қолын бүріп маңдайына тигізіп шоқынып жатып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өзіміздің жиған-тергеніміз өзімізге бұйыратын болды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлгі бір колхоз деген пәлесіне жеткізбей-ақ, жасаған құдайдың рахымы түсті ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арғы жақтан келгендер буынып — түйініп кетіп жатқан көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света екеуміз бір-бірімізге қарадық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тұла бойымыз мұздап қоя берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Келімсек, кіріптар қонақтың баққаны үй иесінің қабағы емес пе, жаңа үйге кіргеннен-ақ үй иесінің ажарын баққанмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша түксиіп, қабағын түйгенмен шүңірек көзінің бір тереңінде шыдамсыз жарқыл бартын, не де болса бір жақсылық хабарды асыға күткен адамның кескіні |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол күткені кім екенін енді білдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Арғы беттен келгендер кім? — деп сұрады Света түсінбей |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Е, советтен келгендер ше |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осында сельсовет дей ме,парт ячейка дей ме, әйтеуір көбейіп кетіп еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Келіп алып жалаң аяқ, жақыбайларды құтырта бастаған, — деді хозяйка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Олар да енді сендер сияқты зытып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тентіреп жүрген мазасыз қонақты үй иелері сұқ көзімен атса да, біз оған дайын едік, бірақ дәл мынадай үйге түсеміз деген үш ұйықтасақ түсімізге кірген жоқ-ты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан есеңгіреп қалдық па, Света екеуміз тілімізді тістеп алғандай үндемедік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үндегенде не айтамыз, біздің сөзіміз райынан қайтаратын жандар емес бұлар, мына сөздері де жай бір ашу үстінде, немесе кездейсоқ қиянат көріп ренішпен айтылып жатқан нәрсе емес, әріден, түбінен шыққан сөздер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, біздің жан сақтаушыларымыз да бүгін-ертең келіп қалар осы араға |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, қонақтар, сендер ертерек кетіңдер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолға түсіп қаларсыңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онда бізге де сөз келіп жүреді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басына күн туған адамға қол ұшын бермеген де жаман |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, ерте жатыңдар да, ерте тұрып кетіңдер, — деді әйелі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Немістер сендерді онша жақсы көрмейтін болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бала ойы сөз мағынасына жете алмай, бірақ іші бір жаманатты сезгендей Шурик көзі жыпылықтап үй иелеріне кезек қарап отырған-ды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— А, олар сіздерді жақсы көре ме? — деп сұрады ол, кенет таңырқап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Оларың кім? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Немістерді айтам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Фашистерді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сіздер соларға жақсыздар ма? Сіздер бізге жақ емессіздер ме? — Шурик бұрынғыдан бетер таңырқап, үй иелеріне, қасындағы өзі шамалас сары баланың бетіне үрпие қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі баттитып көрсетпесе де, осы адамның өзіңнен өресі көп жоғары екенін біліп, ығында кеткеніңді білмей қаласың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, жымиғаны бар-ау, сенімен әлдеқашан сырласып, бәрін ұғып қойған адамның езу тартысы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сен айтушы едің ғой, «қалауын тапса қар жанады» деп, бұ да сол қалауын тапты ма, білмеймін, онша қыстамай-ақ біраз ішкізіп жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шырақтың қара көлеңкесі қалтылдаған көмескі сәулесі кісіге бүгінгі халін ұмыттырып, өң мен түстің арасындағыдай бір күйге түсіреді екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қара көлеңкеде қарулы еркектің білегі мойныма жұмсақ оралып, ақырындап өзіне тартып үлкен кеудесіне сіңіріп бара жатты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света екі шекесін қос қолдап қысып, төмен қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің көз алдыма ұрысқақ Мусяны атып тастайтын солдат елестеді: о да осы, Света айтқан офицер сияқты, ұзын бойлы, сымбатты болатын, өзге солдаттар әйелдерге әукесін салып, сасып-пысып жатқанда, ол қарқылдап күліп алып, ауыз гармонын ойнап тұра берген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаға «тоқташы енді» дегенімше оның өзі де іркіліп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қос тізесін қапсыра құшақтап алып, иегін тізесіне тіреп көзі мұнарланып бұйығып отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айтылмаған әңгімесі алқымына тіреліп, көз алдынан тізіліп өтіп жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұнарланған анау көгілдір көздері, сөніп қалған отты, я қарсы алдындағы мені көріп отырған жоқ, «кешегіні» көріп отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бет әлпетінен танып қалдым, қазір тағы сөйлейді, маған айта ма, я мына қалың орманға айта ма, бұл енді ақтарылып болмай тоқтамайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ ақтарылғанмен арыла ала ма? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Білмеймін, сол өзі адам ба, әлде адам бейнесіндегі сиқыршы сайтан ба |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын өмірімде көрмеген бір халге түстім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света кенет қабағын түйіп, сәл бөгелді де содан кейін менің бетіме қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы: «ал, топырақ шаш, түкір бетіме» деген қарасы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Meн «дүниенің бәрін ұмытып кеттім» дедім ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Coған сеніп отырсың ба? Жоқ, адам еш нәрсені мүлдем ұмытып кете алмайды екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Николай да ауық-ауық көзіме елестеп кетеді, орман ішіндегі сені де есіме алып қоям, қойынымда жатқан адамның кім екенін де білем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тәтті тағамға ащы тамызғандай, осылардың есіме түскенін ұнатпадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көкірегімде бас көтерген әлсіз ұятты бойымды жайлап алған ыстық құмарлық тұншықтыра берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Жарайды, кейін, ертең |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бір орайы болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
» құшырланып жатып осы сөздерді дауыстап та айттым ғой деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыдан кейін мені қаншық емессің деп айтып көрші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мастығым ертеңгісін тарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тұла бойым жеңілдеп, тазарып ояндым, көзімді ашып алсам — таң атқан екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда да бұйығып жата тұрғым келіп еді, бірақ анау, бойына дарытпай, әскери адам ширақ қой, тез тұрып киіне бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауызғы бөлмеге шығып күзетші солдатты шақырып алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұйрығыңызға әзірмін, полковник мырза» деді солдат |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Столға екі адамға шай даярла» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шені полковник екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әскери формасын киіп алған соң көзіме соншалықты жат болып көрінді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарсы алдымда соғыс басталғалы үрейімізді алған жасыл мундир отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түннің сиқыры будай тарап кетті, арамызда ешқандай жақындық болмаған сияқты, енді қайтадан көкірегіме үрей кіре бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Полковник те түк көрмегендей, бойын аулақ салып, жай ғана сыпайы отыр, тек сәлден кейін менің көзімдегі үрейді көріп, жылы шыраймен жымиып, езу тартты, бірақ күлкісі пышақ кескендей тыйылып, ойы өзге жаққа бұрылып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдындағы суып баратқан кофесін бір -екі ұрттап қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағдырдың келемежін қарасайшы, кешегі маған жармасатын солдат, ас-су әкеліп күтуші болып жүр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есіктен кіріп келе жатып, полковниктің желкесінен маған қылмыңдай қарап, көзін қысып қояды, онысы «бәрін білемін» дегені |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Рұқсат сұрап жас офицер кірді, полковникке тіл қатар алдында, о да маған жалт етіп бір қарап қояды, көзінде бір жымысқы ұшқын жылт ете қалды, — «бұ да түнде не істегеніңді білем» деп тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындайда өзіңе өзің нағыз жезөкше болып көрінеді екенсің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жас офицер бөгде адам болғанға іркіліп қалып еді, полковник: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Баяндай бер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түндегі ұрыстың жайы немене?» деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Партизандардың шағын тобы екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаралы біреуін қолға түсірдік» деді офицер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— «Кім екенін анықтадыңдар ма?» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— «Бұрын осы деревняда сельсоветтің председатель болған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал өзі тіл қатпайды» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— «Бip адамның тілін шығара алмағандарың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
жалқаулықтарың ұстады-ау, ә» деп полковник ащы мырс етті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— «Қандай тәртіп болады, полковник мырза?» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Полковник тәртіп беруге оқтала берді де, менің үрпиген түріме көзі түсіп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— «Э — э |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
кейін тәртіп берермін» дей салды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ертеңгі астан кейін менімен жылы қоштасты, тіпті кәдімгідей қимастық білдірді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Мынадай тамаша кеш үшін сізге көп рахмет, фрейлен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әттең тек қызмет бабы қинап тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ілгері жүруіміз керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Амал қанша |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қош болыңыз» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан солдатты шақырып алып, «фрейленге, азық-түлік бер» деп әмір етті де, басын иіп шығып кетті |