Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білмеймін, әлде мен солаймын ба |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен жатқан деревняға неміс әскерлері келіп орналасты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орманшы жағына пышақ жанығандай, үлкен қыр мұрынды, сопақ беті дөңес шот маңдайынан иегіне қарай сүйірлене түскен ақсары кісі екен, жирен мұрты бар, ол біз тамақ ішіп болған соң қайтып оралды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кілең әйелді көріп биік қабағының астына терең жасырынған шүңірек көзі жыпылықтап таңырқап қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Астыңғы ернін қымқырып, аузын сылп еткізіп сөйлегенмен даусы жұмсақ, түрі именшек, сірә, момындау адам сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның алып келген хабары жақсылық емес: жау әскерінің екпіні қатты, толқын-толқынымен қаптап өтіп жатқан көрінеді, тіпті біраз ілгерілеп кетсе де керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонымен шығар тесігіміз бітеліп, немістердің қақ ортасында, жаудың тылында қалып қойғанымызға көзіміз әбден жетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Бүгінгі бізге кездескен жаудың байқаусызда өтіп кеткен ұсақ тобы шығар, алдымызда біздің әскер тұрған шығар» деп көңілге талшық еткен үміт сәулесі өшіп, ендігі жағдайға тіпті көңілімен де көндіге алмай, әйелдер сөзден қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байқаймын, жол-тұспалын білмейтін көрбала жалғыз мен емес, осы отырған әйелдердің көбісі үшін-ақ болашағын ойлаудың өзі қорқынышты сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әншейінде үндемейтін Света осы жолы өзгеден бұрын есін жиып, ақылға келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол орманшыдан: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біздің алдымыз қалай? Орманы көп пе? — деп сұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орманшы астыңғы ернін қымқырып, алдыңғы жақты шолып өткендей көзін шүйіріп, кішкене іркіліп, ойланып барып жауап берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Алдарың біраз жерге дейін жалаңаштау болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір-бірімен жалғаспаған ұсақ шоғыр тоғайлар болмаса, тұтас орман көп жерге дейін кездесе қоймайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал енді, жаудың тылында, қоршауда қалғанымызға көзіміз жеткен жоқ па? Ендігі тірлігіміз не болмақ, қандай қам қыламыз, соны ақылдасып алуымыз керек емес пе? — деді Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Даусы да ширақ, осы топтың ішіндегі ең еті тірісі өзі сияқты, осынша уақыт бірге жүргенде Светаның мұндай пысық екенін білсемші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын біреу сөз бастаса әр қайсы өз ақылын өткізгісі келіп жамырай жөнелетін әйелдер, бұ жолы сөзге араласуға асығатын емес, «сен не дейсің», дегендей қабақтарымен бір-біріне қарап, ақылды өзгеден тосады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қипақтаған көптің назары, ақыры Елизавета Сергеевнаға қарай ауысып еді, бірақ ол байғұс ұрысқақ Муся қаза болғаннан кейін желі шыққан доптай солып қалыпты; бастық екенін ұмытып, көптің тасасында шүңкиіп үнсіз отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ішіміздегі жалғыз еркек орманшы, бізге жаны ашып жаутаңдай қарап, астыңғы ернін қымқырып, оқта-текте аузын бір сылп еткізгені болмаса, ақыл қоса алмады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сіздің ойыңыз қалай, Алевтина Павловна? Қайткенде де бір шешімге келуіміз керек қой, — деді Света, шамасы өзге жұрттан жөн-жосық сілтейтін пәтуалы сөз күтпеген сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алевтина Павловна, баяғы бұлаңдаған сұлу келіншектің паңдығы мен назды еркелігінің ізі де қалмаған, кәдімгі қарапайым көп әйелдің бірі болып, Вовкасын бауырына қысып, бір шетте отырған; ол Светаға іркіліп барын жауап берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен дұрыс айтасың, Света, — деді Алевтина Павловна, баласын алдынан түсіріп жіберіп, өзі көтеріліңкіреп отырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә — а, бір шешімге келмей болмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаудың қоршауында қалғанымызға енді көзіміз әбден жетті ғой, көңіл алдарқататын еш нәрсе жоқ, осы кезге дейінгі күніміз бір бөлек еді, ендігі күніміз бір бөлек, құрбылар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соны ойлаңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүгінгі көргенімізді құдай енді қайтып көрсетпесін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әсіресе баланың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сәбидің көзінше жармасқаны |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білмеймін, егер бір нәрсе болса тірі қалар ма едім? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өлімнен де жаман нәрсе болады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бұл бүртігі ғана, желегі әлі алдында емес пе? — деді Валя |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, о да мүмкін, — деді Алевтина Павловна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жаман айтпай жақсы жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді тек жамандықты ғана күтуіміз керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басқа не істейтінімізге көзім жетіп отырған жоқ, ал, менің бір анық білгенім, — біз енді мына тұтас тобымызбен жүре алмаймыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сонда қалай? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Елизавета Сергеевна сөзін жұтып тұтығып Алевтина Павловнаның бетіне панасыз кескінмен үрпие қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Менің ойымша да Алевтина Павловнаның айтып отырғаны дұрыс, — деді Маруш өзінің байыпты қалпын өзгертпей |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сонда қалай, тарап кетеміз бе? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әрқайсымыз бет-бетімізге кетеміз бе? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, ол болмайды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолға түсіп қалсақ қайтеміз? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Басымыздың ауған жағына кете берсек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен жол да білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдердің шулап басылғанын сабырмен тосып, Maруш сол орыс әйелдерінен мақамы бөлек байсалды даусымен қайта сөйледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ий, ыдырап бөлек-бөлек кеткеніміз жөн |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолға түссек те біртіндеп түсеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Немістерді бірден қарық қылмаймыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреулер ащы күлкімен мырс-мырс езу тартты, күлегеш Муся сықылықтап күліп жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Топырағың торқа болғыр Мария Максимовна тірі болғанда осы арада бір тыйып тастар еді, қалған әйелдер оған еш нәрсе деген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Маруштікі запыраны аралас қалжың ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ оның да жаны бар, — деді Алевтина Павловна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біз мына тобымызбен ешқайда сыймаймыз, қолға да тезірек түсеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі-үш адамнан бөлінуіміз керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан әркім өз шамасы келгенше қам жасайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, біз сияқты баласы бар әйелдер ұзаққа бара алмаймыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орман тасасындағы хуторларды сағалап, біздің әскер қайтып келгенше жан бағамыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, бастыларың өздеріңше қаракет етіңдер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алевтина Павловнаның бұл сөзі командирдің шешіміндей болып шыққанға ма, әлде өзге орайының жоқтығынан ба, әйтеуір ешкім дау айта алмай ақыры осы сөзге тоқырадық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі-үш адамнан топқа бөлінгенде де ши шығарарлықтай еш нәрсе болмады, әркім өздері бұрыннан-ақ орайлас екен, сол ыңғаймен жұптаса кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің ыңғайласым басынан-ақ Света ғой, бірақ мынадай жағдайда қалай көрер екен деп бетіне қарап едім, жайымен езу тартып басын изеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек бастығымыз Елизавета Сергеевна ғана серік таппай жетімсіреп әркімнің бетіне қарай беріп еді, соны сезген Алевтина Павловна: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Елизавета Сергеевна егер баласы бар, қиын болады демесеңіз, екеуміз бірге болайық, — деді, — Басқа түскенді бірге көрерміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Елизавета Сергеевна қуанып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өз баласы болса амал жоқ қой, бірақ мынандай жағдайда кім бала жетелеп жүре алады, Люся мен Шурикті әйелдер орманшының үйінде қалдыруға ұйғарып еді, олар онша ықыласты бола қоймаса да, көнді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Люся, жаңа ғана жерленген шешесінің қасіретімен өзге сөзге алаңдар жайы жоқ, ал Шурик қалғысы келмей көбірек қипақтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өз анасы болмаған соң батып та айта алмай, көзі жәутеңдеп, аз да болса үйреніп қалған Света екеумізге қарай береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Апатайлар, мені ала кетсеңдерші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн өзім жүре алам ғой, — деп жалынды бір кезде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн не қыларымды білмей босап кетіп едім, Света әйтеуір сөз тауып, алдарқатып жұбатып жатыр: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, біз алысқа барамыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сен шаршайсың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Люся екеуің осында қалғандарың жақсы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейін сені елге поезбен апарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оған дейін мамаң да келіп қалар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі-үш адамнан қос болып оңай бөлінсек те ажырасып кетуіміз онша оңай болған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонша күн жұбымызды жазбай бірге жүріп, үйірсек боп қалғанбыз ба, дәл кетер жерге келгенде әйтеуір сылтау тауып айналсоқтай береміз; оның үстіне бұрын әжептәуір қара болған соң көңілге де тоқтау көрінетін, енді екі-ақ адам болғанға елегізиміз бе, қалай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Люся шешесінің қабірінің қасында қалуды жек көрмесе де ажырасар кезде бізді қия алмай жылап қоя берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шешесінің қазасы, үйреніп қалған таныс адамдардан ажырап жат жерде қалуы — жеті жасар балаға бір күннің ішінде осал жүк болсын ба |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шыдай алмай Люсяны бауырыма қысып, содан кейін шашынан, маңдайынан сипап ойымдағы бар жақсы, жұбаныш сөздерімді айтып жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Сен мұнда жалғыз қалмайсың ғой, қамқор болатын адам бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкене шыдай тұр, қарағым, бұ жердегілер де жаман кісілер емес, әлі-ақ бауыр басын өз баласындай болып кетерсің, аман болса, папаң да сені іздеп тауып алмай қоймас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мамаңның артында қалған жалғыз шырағы сенсің ғой, сол шырағын сөндірме, айналайын, сен аман бол» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен сөйлей бастағаннан-ақ Люся тез жұбанып, жылағанын қоя қойып еді, енді байқасам бір түрлі көзі адырайып түк түсінбегендей маған таңырқай қарап қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтсем мен қазақша сөйлеп тұр екем ғой, бала не айтқанымды түсінбей дағдарып қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ сөзімнен болмаса да көзімнен бір нәрсені ұқты-ау деймін, қоштасарда менің мойнымнан құшақтай алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
16 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көтеріліп келе жатқан күн сәулесі алдымен ағаш бастарын шалып, қайыңның жапырақтары мен қарағайдың қылқанды бұтақтарын алтын жалатқандай нәзік сарғыш нұрға малып, бусандырып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сәлден кейін мол шұғыла орман ішіне ойып кіріп, ағаш басынан жерге дейін қиялай тіреп кілең бір бозаңытқан күміс арқауларын қаптата тартып тастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төңірегім кеңіп, айналам жадырап ашылып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шіркін біздің даланың таңы да ғажап болушы еді — жусан мен боз, көде бір түрлі сергіп, тазарып оянатын, шығыстан күннің құлағы көрінгенде — бүкіл даланың жалпақ бетіне сәл ғана қан тепсінгендей сұйқылтым қызғылт нұр шалатын; қыраттардың баурайында, сай мен жылғаларда жиегін пышақпен кесіп алғандай тұп-тұнық қою қара көлеңке жатады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонау, көз ұшындағы көкжиекке дейін жердің беті — ондағы қарайған дүние, қыбырлаған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мал ап-анық мөлдіреп тұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аздан кейін о да осындай рахатқа балқып, ақырын бусанып келе жатады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орманның тамашасы күндізгі ыстықтағы саясы, кешкіліктің рахаты дала ғой, алысың айқындалып, дүниең кеңіп жүре береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайран туған жер! Сені де көретін күн болар ма екен? Арамыз бөлініп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ортамызда өткел бермес дариядай жау бар, дария деймін-ау, маған енді туып өскен ел-жұртым теңіздің ар жағындай елестейді |