Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Тамаша кеш» үшін қанша рахмет айтса да, түндегі менің қойнымдағы адам бұл емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл емес екенін тәніммен сездім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түндегінің бәрі сорақы рахат түс сияқты, таң ата оянып кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ көресім әлі алдымда екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйден шыға бергенде қораның ішінде скамейкада отырған адамға көзім түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түрінен жан шошығандай — бір аяғы ағаштай сіресіп жер тіреген, балағын қақ айырып, балтырын таңған марлеге қызыл-қошқыл қою қан ұйыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бет аузы көнектей боп ісіп кеткен, езуінде, мұрын астында да қан ұйып қатып қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаралы аяғына салмақ салмайын деп тұтқын ұзын скамейканың үстінде бір жамбастап қисайып отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғаш қарағанында сау мүшесін, бет бедерін қалдырмай мылжалап тастаған тірі өлік сияқты еді, кенет ине шаншып алғандай селк ете қалдым: тұтқынның ісіп кеткен қабағының астынан титтей боп сығырайып жалғыз көзі маған қадалып тұр екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір сәт орнымнан қозғала алмай қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түндегі мылтық даусын ұйқылы-ояу жатып мен де естідім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Не атыс екенін түсінбей, бірақ секем алып оянып бара жатыр едім, полковник ояу екен, менің елегізгенімді біліп, «еріккен солдаттардың ісі ғой, еш нәрсе емес», деп бауырына қыса түскен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Атыс ұзап естілмей кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
де |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
менің тәтті ұйқым онша бұзылған жоқ еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сыртқа шықсам, қақпаның аузындағы сақшыдан өте алмай он бес-жиырма адам көшеде шоғырланып тұр: көбі қатын-қалаш, бала-шаға да бар, шамасы сельсовет председателінің тағдырын білуге келгендер болса керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бала көтерген бір әйел еңкілдеп келіп жылайды, бес-алты жасар баласы шешесінің етегіне жармасқан, көзі шарасынан шығып кетіпті, байғұс балада зәре жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол адамдардың алдынан қалай өткенімді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арсыз адам, жерге кіріп кетпейді екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Буыным қалтыраса да өттім әйтеуір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Ұяттан бір нәрсе қалған екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қып-қызыл болып кеткенін қарашы» — деді бір әйел |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онысына да рахмет, аяғаны болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света ащы мырс етіп, езу тартты, бірақ езуінен күлкі емес мүсәпірліктің табын көрем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол тағы да үнсіз отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әңгімесін айтып болды ма, болса, бұл ақтарылғаны байғұсқа жеңілдік әкелген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өңінде, өңінде ғана емес-ау, бүкіл тереңінде арылмас бір күйзеліс тепсінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол күйзелістің ар жағынан не қыларын білмей дағдарған, сасқан адамның дәрменсіз ажары көрініп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір қолын таянып, бір қолымен жер шұқып біраз отырды, ішін жегідей жеген мазасыз ойы барын сезем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен үлкен бақытсыздыққа ұшырадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі қабат болып қалдым, — деді Света бір түрлі қарлыққан дауыспен, басын көтерместен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қой, қайдан білесің, бекер шығар, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сасқаным ба, жұбатқаным ба, білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әй, бекер болмас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білмеймін, бірақ солай сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйел екенімді, бойымда құштарлық бар екенін, масқара болғанда бүгін түнде ғана білдім ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Естуім бар еді, сірә солай сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ерекше болатын көрінеді ғой, өзің сезген жоқ па едің? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен «оны» кейінірек барып түсіндім — содан бері қайталанып көрмеген ерекше ләззат есімде қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сірә, Света да |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
сол сәтті кешкен екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Иә, солай», деп қоштағаным оған қуаныш болмас, «жоқ олай емес, бекер» деп алдарқатқанымнан да жеңілдік шамалы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, кейюге |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
мен сірә, Светаға ұрсып көргенім жоқ, ұрыса да алмайтын шығармын, бірақ туған шешесі болса да қазір кейігеннен не пайда? Істеген іс болса, оның жазасы күні бұрын артығымен кесілген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұбаныш айтайын десең, — сөзің жалған боп шығады, жалған сөз жарасын одан бетер ушықтырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен үндегенім жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде үндемеген де жақсылық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның не ойлап отырғанын білмеймін, оның хәлі мені қинап барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ләззаты мен қасіреті араласқан осы бip масқара түн уақыт оза келе ұмыт болар еді, шыбын жаны құрғыр шықпаған соң, тән жарасы сияқты, жан жарасы да түбі бір жазылады ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ ішіндегісін қайтеді? Не де болса қалап тиген жары Николайдан сонша сақтанып келгенде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тұла бойы тұңғышы мұның қиын-қыстауда әйелдік осалдық жасап алған ең масқара сағатын өмір бойы есіне салатын болса? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағына менің ақылым жетпеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мүмкін, өмірдің өзі бір қисынын табатын шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адам баласын өмір бойы арылмайтын азапқа салу, нағыз үлкен қиянат сол емес пе? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, Нәзира, — деді Света басып көтеріп менің бетіме тіке қарап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біраз уақыт жолдас болып, бір-бірімізге үйренісіп қалып едік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөге — жамандама |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді екеумізге ажырасуға тура келіп тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қош бол |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн сасқанымнан аузымды ашып, бақырайып Светаның бетіне қадалып қаппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қош болғаны қалай? Сонда? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екеуміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен өз жөнімді табуым керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сенің де жолың болсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төбемнен жай түскендей тіл қата алмай қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің осы хәлімді Света сезді ғой деймін, жүдеу тартқан қатқыл өңі жұмсарып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Саған жалғыз қиын болатынын білем, үйренбеген, білмеген жерің ғой, бұл жақ, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бірақ менің хәлімді түсінсеңші сен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағының бәрін ақтарғаннан кейін, мен сенімен бірге жүре алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Соны маған несін айттың, ішіңде жата бермей |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бақытсыздық адамды тез есейтеді екен, Света маған кәдімгі көпті көрген кексе адамдай мүсіркей қарады: мұңлы көзі «сен әлі біраз нәрсені түсінбейсің ғой» деп тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Айтпасам одан да жаман болар еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жә, мен саған басшы болып жарытпаспын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мир не без добрых людей |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір орайы болар саған да |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сен, түсін, Нәзира |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен енді сенімен бірге жүре алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қош бол |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света түйіншегін тез буып алды да жүріп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соңынан ұзақ қарап тұрдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы келгендегісіндей емес, жүрісі ширақ, орманға тереңдеп алыстап барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ағаш арасынан түскен күн сәулесінен ақсары шашы жарқ етін қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Артына қайрылып қарай ма деп елең етем, бірақ артына қайрылып қарамады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн жалғыз қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ЕКІНШІ БӨЛІМ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
1 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сарайдың ішінде үйген пішеннің ішінде жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үрей мен аяз бірдей қарып, тұла бойым тітіркеніп, тісім тісіме тимей дірдек қағам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл сарайдың ішінде мен жатқан үйдің иесі Дуня апайдың «Зойка» деп аталатын мына көнек қызыл қасқа сиырымен екеуміз ғана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз Дуня апай екеуміз есіктен қапыл-құпыл кіріп келгенде жамбастап жатқан Зойка тыпыршып орнынан атып тұрын, бас жібін жұлқи бізге оқтала бір қарады да, менің артымда келе жатқан иесін танып, тыныштала қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл жануардың барлық қорқынышы сонымен тынды, қазір қаннен-қаперсіз салқын шөпті күрт-күрт күйсеп тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен болсам жүрегімнің дірілін ұзақ уақытқа дейін баса алмай, ауық-ауық жиіркенішті суық діріл тәнімді мұздатып өн бойымды қарып өтумен болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол сырттағы аязбен ішіне кіріп келгенде бетім мен қолыма қылқандай қадалған мұп-мұздай шөптен бе, әлде деревняға ойда жоқта келіп қалған неміс әскерінен бе, әйтеуір үрей мен ызғар аралас безгек діріл біразға дейін жанымды жай тапқызбады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ пішеннің іші жақсы ғой, қысты күні де денеңді қыз-қыз қайнатып жібереді, ұзамай-ақ тұла бойыма жылу тарап, сірескен буын-буыным босаңсып, жайбарақаттана бастадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек әттең мына бір тосын жағдай болмаса, соңғы екі айдан бері бойым үйреніп қалған кемпірдің жылы пешінің үстіндегідей балбырап жата беретін түрім бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тәнім жылығанмен көңіліме жылу кіретін түрі жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғашқы соқыр үрей мен дірілден айыққан сайын көкірегіме орнықты үлкен уайым ұялап келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соғыс басталып, жау тылында мен тентірегелі жарты жылға иек артыпты, содан бері жақсылықты да, жамандықты да, қауіп пен қатерді де көріп-ақ келем, неге болса да етім өліп, үйреншікті болып кететін кезім болған сияқты еді, бірақ ажалдың қатеріне адам үйрене алмайды екен |