Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкентай болса да үміт жетелеп, әйтеуір жақындай берейікші деп шығысқа қарай жетелеп келеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің үмітім де теңізге салған жел қайық сияқты, жөнді ескек, желкені жоқ, қалт-құлт етіп шексіз теңізден алып шыға ала ма? Ай, қайдам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек үмітсіз сайтан демесе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындай жалғыз қарақан басың болса да бірсәрі ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ осы мен шынымен-ақ екеумін бе? Екеумін дейін десем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
көзіммен көріп, қолыммен ұстаған еш нәрсем жоқ, құрсағымда жатқан дүниені өз тәнімнен бөліп алып, тірі жан бейнесінде көз алдыма елестете алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде жас нәрестені көз алдыма елестеткім келсе де түр-түсі, мүсіні ұстатпайды, түсте көргендей бұлдырап кете береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал жалғызбын дейін десем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
жоқ, жалғыз емеспін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны анық білем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүйірімді жылытып, бір жан иесі жатыр, қыбырлап тіршілігінен хабар беріп қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір ішім білініп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде менің бір өзім ағаштың айыр бұтағы сияқты екіге бөлініп келе жатқандай боп та сезінем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын басымда болып көрмеген әрі қызық, әрі жат сезім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ішімде жатқан осы кішкентай өмір өсе келе бөлініп шыққанда тұла бойымдағы біраз нәрсемді өзімен бірге ала кететін сияқты — сонда мен де екіге бөлінем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қызық-ау, көп бала тапқан аналар қайтеді екен, қайта-қайта бойындағысын бөліп бере ме екен? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аналық сезім деген сөзді көп естуші едім, шынымды айтсам, сол сезім қазір менде бар ма, жоқ па, ол арасын анық білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бар дейін десем баланы қолға ұстағандай, құшырланып, иісін сезгендей исініп тұрған еш нәрсем жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ сезімнен құр алақан да емеспін — бүйірімде қыбырлап қойып, ұйықтап жатқан осы бір жан иесіне деген көкірегімде жылу бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мүмкін көктем кезінде жеміс ағашы бүртік жарғанда осындай халде болатын шығар деп те ойлаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Со кезде қабығы жұмсарып, баяу тыныс алғандай бусанып тұрады ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазақ екіқабат әйелді «аяғы ауыр» деп бекер айтпаған екен, аяғының ауыр, жеңілін әсіресе жүрген адам біледі, күн асқан сайын аяғым шынында да ауырлап келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кешегіден бүгін көбірек шаршаймын, ертең бүгінгіден де көбірек аритынымды біліп, меселім құриды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындайда өз денемді өзім ауырлаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның үстіне іштегі жатқан, бар денемді ауырлатқан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арық атқа қамшы ауыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, оған кейде ыза болам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сәтсіз сағатта пайда болған балам емес, сорым сияқты, қырсыққа біткен баласың ғой, деп қарғап та аламын, бірақ ұзамай райымнан қайтам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша арып талсаң да, денеңнің қай мүшесі артық, оны қалай кесіп тастарсың? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света екеуміз әйелдерден бөлініп кеткелі екі жұмаға жуық уақыт өтіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан бері бір жерде тұрақтап аялдаған жоқпыз, әйтеуір шығысқа қарай жылжып келеміз, күніне он-он бес шақырым болса да ілгерілей береміз; жолды да анық біле бермейміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Сұрай-сұрай Мекеге барады», ал, алда-жалда сұрайтын адам кездеспей қалғанда мықтап ұстап алған бір нысанамыз бар — ол күннің шығысы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адамды бір-біріне жол танытады дейді ғой, сол рас-ау деймін, осы полктың әйелдерін мен бұрын біраз-ақ білетін сияқты едім; қанша айтқанмен әжептәуір уақыт бірге тұрдық қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтсем олар жайлы білгенімнен білмейтінім көп екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көрші тұрып күндегі көретінің кітаптың мұқабасы сияқты, адамның сырты ғана, жақын дос, сырлас болмаған соң, ішін ақтарып, тереңдеп кіре алмайсың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрқайсының үйреншікті тіршілік — дағдысы, белгілі мінезі болатын, содан жазбайтын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мысалы Мария Максимовна жайлы білгенім — «ұрысқақ Муся» ғана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы айдар қылып тағып қойған бір сөзге бүкіл Мария Максимовна түгел сыйып кететін, басқаларды білмеймін, әйтеуір мен үшін солай еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің білетінім қашан да бажылдап ұрсысып жатқан Муся, бетіне тірі пенде келе алмайды, одан артыққа оны сынап көрген адам жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді бақсам одан да басқа қасиеттері бар екен Мария Максимовна марқұмның |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алевтина Павловна да бұлғақтаған ерке келіншек қана емес пе еді? Өзінің ажарының, күйеуінің дәрежесінің артықтығын көңілге мықтап түйіп, жұрттың бәрінің алақанында болғысы келмейтін бе еді? Тек күйеуінің қызмет дәрежесі үлкен Елизавета Сергеевнаға ғана кішілік көрсетін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ өз басының одан анағұрлым артықшылығын біліп, ізет, ілтипатының ар жағында астыртын ащы мысқыл жататын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді байқасам бұл мінезі заманының түзу кезіндегі еріккен келіншектің сәндікке киген киімі сияқты екен, қиын-қыстау кезеңде ішіміздегі ең төзімдіміз де, ең ақыл табар тиянақтымыз да сол болып шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Елизавета Сергеевнаны басынан ұнатпап едім: әкім болғысы келіп сонша тыштаңдаған, әйелдің ішінен шыққан бюрократ, өр көкірек, тыраш нәрсе болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әсіресе жұртты менсінбей тепсініп тұратыны-ақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасына баруға қаймығушы ем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұның да сыртқы жылтырағын соғыс сыпырып алғанда ар жағынан қорғансыз, керек десең мүсәпір әйел шыға келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еркектер осалдықты жек көреді, бірақ әйел халқы олай емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, мен болсам Елизавета Сергеевнаның мүшкіл халін көргенде жаным ашып, аяп, бұрынғыдай емес, тіпті жақын тартып кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абзалы адам өзінің алла тағала жаратқан табиғи кейпіне түскенде бір-біріне жақынырақ көрінеді-ау деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен өзім бала кезімнен кісі жатырқағыш едім, Қасымбекке еріп осы жаққа келгенде де айдалаға келгендей болғанмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біраз уақыт ешкімге жұғыса алмай, төңірегімді түгел дерлік жатырқап жүрген жайым бар еді, енді сол бітеу төңірегім бірте-бірте ашылып, біраз қатар — құрбы әйелдермен танысып, біраз сіңісіп кетпесем де кәдімгідей үйірге қосылған құнан — тайдай үйренісе бастап едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кешегі қиын күндерде де |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«көппен көрген ұлы той» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бәріміз бірге келе жатқанда көңілі құрғыр да орнықтырақ еді, мінекей бытырап кеттік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзге әйелдер қайда жүр екен, байғұстар қандай халде екен? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің ендігі жалғыз сүйенішім Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Апыр-ау, кешікті-ау, күн сәскеге көтеріліп барады, аман болса игі еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соншама зарығып күткен Светамның келгенін байқамай қалыппын, тек қырық-отыз қадамдай жақындап келгенде ғана көзім шалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қуанған да, қорыққан да бірдей ғой, селк ете қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, өзі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
әдетінше аяғын жұмсақ басып келе жатыр, ақсары шашын ағаш арасынан күн шалып қалғанда жарқырап көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ тәлтіректесе де бір жағына аударып алмай, қалт-қалт басып апарар жеріне жеткізеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Со кезде иығымнан ауыр жүк түскендей менің де бойым жеңілдеп қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, енді Андриашка мен Парашканы айтшы, — дейді Дуня апай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, Наташка қайда, а? — деп қырсығады Парашка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Наташка мамасында |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Наташка неге келмейді, а? Менің Наташкамен ойнағым келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неге келмейді, а? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кейін келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қашан кейін келеді? Көп, көп болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Наташка келген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Наташка» ана суреттегі ұлпа шашты кішкене сары қыз — Дуня апайдың немересі екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кемпірдің жылы-жұмсағы мен бар дәмдісін шүберекке түйіп апарып жүргені де сол болды-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Наташка неге келмейді» деп қыңқылдайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Балалы үйде ұрлық жатпас» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен үшін мына кемпір жалғыз немересін де жолатпай қойғаны-ау сонда |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екеуміз бір үйде тұрып қанша үйренісіп кетсем де, осы бір сырты суық тұйық кемпірді жақын көріп іш тартын кете алмай қойып едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ай, адам деген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
кейде сыртынан жалпылдаған адамға іші жылып қоя беретіні бар-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Пештің үстінде қараптан-қарап жатқан адамның ойдан басқа ермегі бар ма? Өзімді паналатқан осы кемпірмен арамызды да көбірек ойлаймын, бірақ қалай ойласам да осы кемпірдің маған іші-бауыры елжіреп бара жатқан жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ондайы болса менің жылу аңсаған жетім көңілім алыстан-ақ сезер еді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда басына жоқ қауіп пен бейнетті тілеп алып мені несіне паналатады? Кейбір көңілшектер, тіпті бұрынғы таныс, аралас адамдарыңның өзі жағдайыңды әбден-ақ түсініп, іші удай ашып тұрса да қатерің мен мехнатыңды көтеруге жүрегі дауамай, сен үшін қинала, күйзеле тұрып-ақ ебін тауып шығарып салмас па еді? Тіпті танымайтын, түрі бөлек болса да, күні жақындаған екі қабат әйелді қыстың көзі қырауда қаңғыртып жіберуге бұл кемпірдің ұяты жетпеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адамдық парыздың үлесіне жазылған бір ауыр жүгін мойнына артып алып, онысын өзгелерге де бұлдамай, маған да бұлданбай үн-түнсіз келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағдыр жазса, ертең аман-есен босанып, елге жетсем, кезекті бір мехнаты мойнынан түсіп, бойы жеңілдеп, бірте-бірте бұл кемпір мені ұмытып кетер ме екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде бір есіне түскенде «осында бір алыстан келген әйел бұғып жатып, босанып кетіп еді» деп айтып қоятын болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Болашақты болжау қиын ғой, бірақ менің өзім осы бір мейірімі сыртына шықпайтын бітеу кемпірді ұмытпайтын сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Егер ертең Наташканы әкелмесең мен саған келмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вот, баушка Дуня, — деп бұлданады Парашка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жарайды, жарайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Наташаны ертең әкелем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кәне, сен «Андрияшканы» айтып берші, — деп жалынды Дуня апай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ой, баушка Дуня, мен басқа бір ән білем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі қызық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны саған айтқан жоқпын ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«И зачем он моргает» деген ән |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі қызық, тыңдашы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, мен көрдім, біреу бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзі жылтырайды, — деп болмайды Парашка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әншейін мысық шығар, — деп Дуня апай орнынан тұрып келіп, — цыц! — деп мысыққа емес маған зекіп, көрпені қымтаңқырап тастады |