Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дегенін істетіп үйренген ерке қыз, енді «мысықты әпер» деп қиғылық салды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әй, мені де жаман састырды, тыпыр етпестен демімді ішіме тартып жатырмын, тіпті терлеп кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, үйде мысық жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол тышқан екен, жүгіріп еденнің астына кіріп кетті, енді ұстатпайды, — деп саспайтын Дуня апай да шатыстырып — бытыстырып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, тышқан емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білемін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тышқан емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы оқиғадан кейін «концерттен» алатын ләззатымның жартысынан айрылдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қараңғыда жатып, Парашканың өзін көрмей әнін ғана тыңдаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді Парашка келерде, кемпір мені Усачев келердегіден бетер жасырып, алдымды тұмшалап бітеп тастайтын болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сықырлап кемпірдің үйінің есігі ашылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен көшеге шығып көп жүгіре берме, ұқтың ба |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйде отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көшеде немістің солдаттары бар, — деп Дуня апай Парашканы шығарып салып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен қорықпаймын, баушка Дуня |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен немістерден тіпті титтей де қорықпаймын, — дейді ерке қыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
8 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Мен немістерден тіпті титтей де қорықпаймын» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Парашканың осы сөзі құлағымда қалып қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзін көрмесем де көз алдыма елестетем: үлкен шәлі орамалмен әйелдерше жағын қаусыра орап, екі ұшын беліне екі қайыра орап байлап, түйген түйіншектей болып домаланып кетіп бара жатқан шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы Парашка мені тағы таңырқатып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүкіл село қалтырап, үлкендердің зәресі кетіп жүргенде — ол тіпті қорықпайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің өзім болсам немістердің жасыл шинелін алыстан көрсем де қалтырап қоя берем, сол шинельдің ішіндегі өзім сияқты адам екен деген ұғым да миымнан шығып кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, сәби Парашка болса шинеліне емес, шинельдің ішіндегі адамына, сол адамның бетіне қараған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сәби көзі адамды көрген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бетіне жаудырап қарап тұрған күнәсыз сәбидің көзін көргенде қанша қаһарлы солдат болса да жібімей тұра ма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауызбен тартатын гармонын ойнап берген, кәмпит берген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Егер үлкендер де бір-бірінің бетіне қарағанда жыртқыш аңды емес адамды көрсе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қалай ғана жүрегі шімірікпей бір-бірін ажалға байлар еді? Әлде үлкендердің көзін қанталатып, алдындағы адамды аң қылып көрсететін, сол арқылы өзін де аң қылып жіберетін үрей ме екен? Әлде өшпенділік пе? Ендеше сонау қиян шетте ен далада жатқан момын елінен адасып келіп, қаңғып жүрген екі қабат қазақ әйелінде немістердің не өші кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Егер адамдар көзін қанталатқан «үрей» мен «өшпенділік» деген шелді сыпырып тастап бір-бірінің бетіне Парашканың күнәсіз көзімен қараса? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мүмкін осы сұмдықтың бәрі болмас па еді? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Эй, матка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Чево? — деген Дуня апайдың даусы естілді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Үйде кім бар? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кім болсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен жалғыз адаммын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Партизан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Партизан жоқ па? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есікті сартылдатып ішке кіріп баратқан сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолымда айыр, алқынған демімді ішіме тартып сілейіп тұрмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Ойбай-ау, менікі не тұрыс? Қазір келіп сарайды тінтсе не істеймін?» Осы үрейлі оймен қоса есім де кірген сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сарайдың ірге жағында кішкене саңлау көрінеді, ақырын екі аттап барып содан сығаладым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есік алдында жасыл шинель киген екі солдат тұр, өзара бір нәрсе деп сөйлеседі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреуі сарай жаққа қарап иегімен нұсқады, кемпір көрінбейді, біреулермен үйге кіріп кеткен болу керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді мен тіршілік қамымды жасауым керек: сырттағы дыбысқа құлақ түріп, ақырындап үңгіген қуысымды тереңдеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жақындаған тықыр сезілмеген соң, тереңдеу еткім келіп шөптің арасын үңги бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үңгірге кіріп те алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағы да демімді ішіме тартып тың тыңдаймын: жоқ, әзір жақындағам тықыр білінбейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қуысым тарлау екен, қайтадан шығып, әлі де екі-үш айыр шөп алып тереңдеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде үйдегілер де сыртқа шықты ғой деймін, дауыстары қаттырақ естіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Көрсет, матка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Партизан бар ма? — деген дауысты естідім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үңгіріме сүңги бердім де кілт тоқтадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Күдікті бір нәрсе қалған жоқ па?» Сарайдың ішін көзіммен бір шарпып өттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Масқара |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
шөптің шетінде кемпірдің әкелген көрпесі жатыр, қытырлап басқан қадамдар жақындап келеді, көрпені тез алдым да үңгірге тықтым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аз уақыттан кейін қасымда тұрған қауіп-қатердің де уыты қайтты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Тағы да сарайға кіріп келер ме екен?» деген көңіл лүпілі басылып, ойым өзгеге бөлінді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света осылардың осында келетінін күн ілгері білген, соны хабарлап кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалың немістің қақ ортасында жүр-ау, байғұс, анада маған елпілдей қоймады деп қатты ренжіп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдымдағы Дуня апайға жетіп, сүріне тоқтадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дауыс шыққан жаққа жасқана қарап, екі-үш үйдің ар жағында келе жатқан жасыл шинельді бір-екі солдатты көріп қалдым, ендігі сәтте байқағаным, аппақ кебін сияқты басынан аяғына дейін аппақ ақ халат кигендері де бар екен, көшені бойлап, деревняны сүзіп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағы да буынымнан әл кетіп бара жатқанын сезем: қайда қашарымды, қалай қарай жүгірерімді білмей шөгіп отыра кеткім келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Енді қашып құтыла алмаймыз, — деді Дуня апай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Баушка, олар өлтіреді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн қорқам! — деп Наташа шырылдап жылап қоя берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кемпір немересін жетелеп, он қадамдай жерде тұрған мыжырайған сарайға жүгірді, менде не ес болсын, емпеңдеп кемпірдің соңынан ере берем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қараңғы сарайдың есігінен кіре құлағанда құр етіп тыпырлаған көп тұяқ пен қорс-қорс еткен жаман дауыстан зәрем ұшып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Уһ» деп есіме келдім, шошқа қора екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Дыбыстарыңды шығармаңдар! — деді кемпір ақырын зекіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз дыбысымызды шығармағанмен үркіп, дүрлігіп кеткен шошқалар тыпыршып, қорсылдап мазаны алып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір үлкен шошқа келіп тұмсығымен сауырымнан түртіп қалғанда, еріксіз баж ете түстім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Заткнись! — деді кемпір ызалы дауыспен сыбырлап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйткенше сырттағы дабыр-дұбыр да бізге таянып қалды: жақын үйлердің есіктерінің ашылып-жабылған сартылы, үйлерінен қуылып шығып жатқан адамдардың үрейлі дауыстары естіледі, қорқып жылаған балалардың дауыстары да құлаққа жетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жиналысқа! Тез жиналысқа! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құлаққа сондай таныс, үйреншікті сөзге елең етіп, бір сәт қорқынышым кейін тепсініп еді, іле немісше жат сөздер араласып, жүрегімді қарып өтті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шнел! Шнел! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейбір неміс сөздерін аңғарамын, соғыс алдында, мектепте екі жыл неміс тілін өткенбіз, сабағымыздың онша мәні болмаса да, аз-кем ұстап қалғаным бар-ды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Шнел» — тез деген сөз, ал оның ар жағына жалғастыра зеки сөйлеген сөздерінен еш нәрсе ұқпадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тықыр біздің сарайға да жетті, дабырласып немісше сөйлесіп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреуі мылтықтың дүмімен сарайды соғып-соғып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шошқалар қорсылдай тыпырлап, дүрлігіп жүр, қаусап тұрған көне тақтайдың қиқымы түсіп көзімді жұмдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзімді ашқанда сарайдың іші жап-жарық болып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айқара ашылған есіктен жұмсақ жасыл фуражка киген біреудің басы сұғынып келеді, төсінде мойнына асқан автоматы қарауытады, саусағы шүріппесінде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аласа сарайдың есігінен басын сұғып, еңкейіп ұмсына берді де дүрлігіп есік алдына қарай лап берген шошқалар аяғына оратылып еді, біреуін теуіп жіберіп, сарайдың есігін жаба салды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағындағы біреуге айтып жатқан, «швайн» деген сөзін түсініп далдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қадамдары алыстап барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай оңдап, қараңғы бұрышта тығылып отырған бізді аңғармай қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сыртқа шыққысы келіп лап берген шошқалар сирағына соққы да, үйреншікті шаруа дағдысымен соларды қайтара теуіп ішке кіргізем деп әлек болған неміс солдаты сарайдың есігін не үшін ашқанын да бір сәтке ұмытып, есікті жаба қойған болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұ жолы жанымызды сақтап қалған, байғұс шошқалар болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Маңдайымнан теуіп жібергенде баж етіп, көзімді аштым: төбемнен төніп тұрған солдат «Пошел! Пошел!»аяғымен тағы бір нұқып қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолыма үлкен бір жаңқа қадалып, алақанымды дызылдатып күйдіріп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есіктен шыға бергенде жаурынымнан түйіп жіберіп еді, жер таянып құлап барып, әзер көтерілдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Наташаның шырылдаған даусын естідім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ағатайлар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ағатайлар! Бізді өлтірмеңдер! Өлтірмеңдер! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қорықпа, жаным |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қорықпа |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бұл Дуня апайдың даусы |