Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
басқасын білмеймін, менің қырағы емес екенім рас болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұзамай-ақ жаулар өзіміздің ауданнан да табыла бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күнде көріп жүрген адамдарымыздың қойнына қара тас тығып жүрген жау, шпион екенін тіпті білмей қалыппыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол білмей қалғандарды «ашық ауыз» дейді екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Нағыз «ашық ауыз» мен болып шықтым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аудан басшыларына болып жатқан соттың хабарын газеттен оқысам, олар демалысты сылтауратып, өзен жағасына барып Қазақстанды Жапонға қосудың жоспарын талқылайды екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Масқара болғанда, солардың бір мәжілісінде менің де болғаным бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол оқиғадан бір жыл бұрын, жазды күні, «көмегің тиер» деп, әкем мені ертіп кеткен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жазда үзіліп қалатын Ырғыз өзенінің көп қара суының бірінің жағасына келдік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішілеу бір тоқтыны әкем алып ұрып, сойып тастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен құманмен су құйын, ішек-қарын аршысуға көмектестім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әкеме еріп келгеніме өзім қуанып та жүрмін, ана жылғы жұтаңшылықтан кейін, мал басы құлдырап кетті де, тышқан мұрнын қанаттырмайтын, қара көжеден мезі болған басым, қазан басында жүргесін жас сорпаға мықтап бір тоятыным анық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жиналғандар өзен жағалап барып суға түсті, содан кейін ет жеді, аздап арақ ішті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен ас даярласып, сорпа әперіп көбіне солардың маңында жүрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басшылар әзіл-қалжың айтысып, дуылдап күлісіп қояды, кейде мал жайын, пішен, егін жағдайын сөйлесіп кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, Жапон туралы әңгімесін мен естігенім жоқ, мүмкін әлде суға түсіп жатқанда сөйлесті ме екен? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дұшпан айлакер, залым болады дегенді көп айтады, сірә, сол рас болар, өйткені Тасболатов біздің мектепке келіп мұғалімдермен, балалармен сөйлесіп тұратын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Интернаттағы оқушылардың жатақханасына барып, олардың хал-жағдайын біліп, кейде тіпті асханадағы ішкен тамақтарын да тексеріп жүретін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тамақ нашар болса, директордан бастап аспазшыға дейін тышқыртып алады деп еститінбіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осылай қамқорсынып ішіңе кіріп кеткен жауды әшкерелеу оңай болсын ба |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шынында да Тасболатовты үлкендер түгіл балалардың өзі жақсы көріп қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтсек ол |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен өзім білмейтін, не шала білетін үлкендердің жаулығына шек келтірген жоқпын, әлі де солаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің жақта ораза айтынан кейін, Қадір түн күзетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Егер құдай тағала қаласа-қараңғы түн қақ жарылып, бір сәтке жарқ ете қалады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы жарқ еткен кезде, не айтып үлгерсең, сол тілегің айнымай қабыл болады дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдердің көбі құдайдан бала тілейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкене кезімде әйелдермен бірге Қадір түнді мен де талай күзеткем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ аспан бір жарылмай-ақ қойған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал жаңағы Төлегеннің әкесі Шандыбай түнде орыстың шошқасын күзетіп жүргенде, Қадір түн жарқ ете қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Со кезде Шәкең: «Я құдай, мал мен бас» деп айтып үлгерген екен, содан со кісі байып, бала-шағасы да көп болды десетін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ Төлегенге өмірі мал құтаймаған адам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Мал баққанға бітеді» дейді қазақ, Төкең жарықтық мал бағатын адамның түрі емес еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О кісінің жалғыз аты болады, бір тазысы болады, қосауыз мылтығы болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Атына мініп, мылтығын асынып, тазысын ертіп көл жағалап кеткен Төкең содан ел жағалап үйіне алты айдан кейін бір-ақ оралады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейінірек, кішкене алданар ма екен, үйге қарайлар ма екен деп әйелі Бәтима тоқал әперген екен, бірақ о да Төкеңнің аяғына тұсау бола алмапты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт: «Әйтсе де Бәтиманың осынысы ақыл болды, шошайып жалғыз отырғанша екі әйел бір-біріне көз қара, бір дос» десетін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төкең біздің ауылға да жиі келетін, Сейілхан ағамның әйелі Балсұлу — со кісінің қарындасы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Келгенде, қарап жатпайды, ылғи аңға шығады, кейде мені түйеге мінгізіп, қырға ертіп кетеді, дуадақ қайыртады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаулығына нағыз сенбегенім осы Қуантайдың әкесі Төкең болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңсақтық болмай тұра ма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал басқа балалардың әкесі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оларды мен жөндеп танымайтынмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кім біледі, жаңсақ басқан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
я қараңғы бір нәрсесі болды ма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ әкесі кеткен балаларды жек көргенім жоқ, іштей аяйтынмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын жарқылдап жүрген балалардың көңілдері су сепкендей басылып, кейбір өктем, өткірлерінің де ұнжырғасы түсіп, тіпті пәс болып қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар балалардың алыс-жұлыс ойындарына да араласпайды, сабақ бітісімен үйлеріне кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің оларды жек көрмейтінім, саяси жағымның шикілігі емес, «әкесі үшін баласы күймейді» дегенді көсеміміздің өзі айтқан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір қызығы жарысқа түсіп, жауларды аямай әшкерелеп жүрген екеуі де, интернатта жататын қу жетім Жарасбай мен Сейсембайдың өздері, жау болып кете жаздады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзара ұрысып қалған ба, бірін-бірі әшкереледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жиналыста алдымен Жарасбай сөйледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның сөзінен түсінгенім: «Сейсембайдың Бейсембай дейтін немере ағасы сұрастыра келе ауатком председателі Асқаровпен жекжат екенін анықтапты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ертеде Бейсембайдың анасы Асқаровтың бір нағашысына ұзатылыпты, соны біліп алған Бейсембай жақсымен жанасқысы келіп, Асқаровтың әйелі ұл туғанда, бір тайыншасын сойып, құтты болсын айтуға келіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарасбайдың айтуынша: Сейсембай ағасына ақыл айтып, оған тайынша сойғызып, оны жаумен байланыстырған, екеуінің арасына делдал болған, Сейсембайдың өзі де соның құйыршығы», Жарасбай сөйлеп жатқанда Сейсембай бір уыс, көкпеңбек боп отырған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұның да қарап қалмайтынын, қазір ширығып атылатынын ішім сезген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тура солай болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарасбайдың сөзі бітісімен атып тұрып, шаңқылдап сөйлеп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоғары шығыңыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шешініп бой жылытыңыз, — деді Дуня апай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Рахмет |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кішкене тамақ ысытып жіберейін, — деді, ешкімге рай бере қоймайтын кемпірім даусы жылып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ұзақ отыруға уақытым жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкене бой жылытып алайын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай-ау, мынау Света ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, аумаған соның даусы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шыдай алмай, бар сақтығымнан айрылып, алдымды қымтап тұрған төсек — орынды ысырып, саңлау жасадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байқаусыз сыбдырымды сездіріп алдым-ау деймін, үстіне сырмақ телогрейка киіп, басына қалың қара орамал тартқан әйел мен жаққа жалт бұрылды; бетін тұмшалап алса да, танып қалдым, құдай біледі — Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Үйіңізде басқа бір адам бар ма? — деді Света сезіктеніп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді оның Света екенін анық таныдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, — деп кемпір жалтара түсті де: — Қорықпаңыз, өз адамымыз, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен енді шыдай алмадым, алдымдағы көрпе — жастықты ысырып тастап, қорбаңдап пештің үстінен түсіп жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдды бір ана дүниеден келген адамды көргендей, Света маған үрпие қарап қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Света! Света — жан! — деп айқайлап жіберіп, қорбалаңдап барып құшақтай алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Іші-бауырым елжіреп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ел-жұрттан, ағайын-туғаннан қолымды ғана емес, күдерімді де үзгелі не заман |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектен де үшті-күйлі айрылып, қиян шетте, қалың жаудың ішінде қалғанда, арқа сүйеген жалғыз серігім осы Света еді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұдан да айрылып едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жалғыздық әбден жұқартып тастаған ба, білмеймін, Қамқа әжемді көргенде де, дәл осындай босамаспын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ой, Дуня апай, Света менің подругам ғой, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сенің подругаң екені де жақсы болды, әйтпесе, бұл қыздың шын атын да білмей, өмірден Смуглянка деп өтетін едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түріне қарасам, смуглянка емес нағыз шикіл сарының өзі, — деп күлді Дуня апай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кешіріңіз, Евдокия Герасимовна, — деді Света, сәл ыңғайсызданып, — Сізге сенбегендік емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ешкімге шын атыңды айтпа, конспирацияның заңы солай деген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кәне |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мынау адамның тілі келмейтін сөзің не пәле? — деді Дуня апай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Астыртын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құпия сақтау деген сөз ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көрмейсіз бе, Надя кездесіп, менің бар құпиямды ашып жібергенін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Солай де |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен мұны тірі жанға көрсетпей, ең аяғы Степан Петровичтен де жасырып жүрсем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қатындар жүрген жерде құпия сақтау, әй, сірә, болмайтын шаруа шығар, — деп, Дуня апай жымиып басын шайқады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Оһо, бағаламаса осындай мықты қызмет бере ме |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жоқ, Герасимовна, біздің күніміз енді туады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Полицай көңілденіп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біздің бұрынғы аудан орталығында қазір немістердің комендатурасы орнаған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді елдің бәрін сол басқарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Барлық жерге бастықтар тағайындап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол комендант мырзаның өзімен сөйлестім мен |