Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қосқа жетісімен отынды тастай беріп, төсек арасындағы дорбаны суырып алып, талқанның үш уысын асап жеп алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бет-аузыма жұққан талқанды тәптіштеп сүртіп әкемнің қасына тез қайтып келдім де, тезірек Жұмашты қосқа қайтардым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтіп былай қарағанда күні бойы мен әкемнің қасында, Жұмаш қостың басында болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол кезде көңіліме бір жаман пиғыл ұялап алған-ды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен оның бар сұмдығын кейінірек ұқтым да, соным есіме түссе, осы күнге дейін тұла бойым тітіркеніп қоя береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анамыз қайтыс болғалы жылдан асқан, содан бері екі жетім бір-бірімізге сүйеніп, бұрынғыдан да жақын боп кетіп едік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің жасым үлкен, оның үстіне қыз бала ертерек есейеді ғой, әлі кішкене болсам да көңіліме кекселік кіріп, ес білмеген Жұмашқа әбден қамқор болып алғанмын, оған анамның орным жоқтатпауға тырысатынмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кешке қарай әкем дорбаға тағы да сұғанақ қолдың кіргенін аузын шешпей-ақ сезді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзім түсіп кетіп еді, дорбаның түбі тіпті шөмиіп қалған екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жуас кісінің ашуының жаман болатынын осы жолы көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дорбаның аузын шеше беріп, қолы қалтылдап оқыс шатынады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қара торы өңі қаны қашып сұп-сұр болып, шоқша сақалы тікірейіп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұмашқа ала көзімен ата қарап: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тағы да талқан ұрлапсың ғой! — деп ақырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ мен емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен талқан ұрлағаным жоқ, — деді Жұмаш |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байғұс бала әкемнің ашуын сезбей қалған, жайбарақат тұр еді, келесі сәтте екен, тіпті бойына бітпеген ашумен дорбаны тастай беріп төмен қарап тұрған Жұмашты өкпе тұсынан салын жіберді, Жұмаш бақыра құлады, «мен емес, мен емес» деп айқайлап жылайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оған қарайтын әкем жоқ, көзінде бір тура қас жауын қолға түсіргендей дүлей өшпенділік бар, Жұмашты жұдырықтың астына алып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұмашқа жаным ашыса да талқанды мен ұрладым деп айта алар емеспін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әкемнің жұдырығынан бұрын жаңағы жаман көзінен-ақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
, тіпті жаман, жақ сүйегіңнен өтіп кететіндей |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрынғы өміріммен де арам мүлде үзіліп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауыл, ел-жұрт, Қамқа әжем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бар жас өмірім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бәрі көз жетпес алыста, енді ол өмір келмеске кеткен сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ кейде бір ауыл өмірі қайта тіріліп, жамырап келіп көз алдымда тұра қалатыны бар, және қас қылғандай құрт қайнатып, ет пісіріп жатқан, ие дастархан басында жайғасып отырған нағыз алаңсыз бейқам тірліктері елестеп зығырданымды қайнатады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің мына хәліммен олардың шаруасы жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті алаңсыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді о да алыста |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түн ішінде апыл-құпыл шала қоштасып, соғысқа кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жөндеп сөйлесе де алмадық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді ойлап қарасам — екеуміздің бірге тұрған өміріміз де шала сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оңаша отау тігіп отасқан уақытымыз да азғантай, шолақ екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ерлі-зайыпты етене адамдардай бір-бірімізге үйренісіп те болмаған тәріздіміз, кейде тіпті қыз дәуренімнен айырылып, әйел болғанымды ұмытып та кетем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құрсақты болсам да күйеуіме үйрене алмағанмын ба, қалай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басына күн туғанда өзгенің бәрін ұмытып кете ме екен? Шынымды айтсам қазір Қасымбек емес, қара басымның қамын көбірек ойлаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек бір рет қана жаным ышқынып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орыстың қалың орманының ішінде қаңғалақтап жүріп қырылған әскерді көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір селоның адамдары жay кеткен соң, қаза тапқан біздің солдаттарды көміп жатты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неге екенін білмеймін, жүрегім алып ұшып соған мен де бардым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт жиналып үлкен апан қазыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол апанның ернеуіне ағаш арасында, далаңқайда сұлап жатқан әскерді әкеліп жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреулер қанар қапшықтан носилка жасап соған салып әкелсе, біреулері екі аяғы, екі қолтығынан екеулеп ұстап жайша көтеріп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кеспелтек сары жігіт өліктің екі аяғын қапсыра құшақтап екі бүктеп, иығына артып әкеледі де сылқ еткізіп тастай берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір әйел, дәті шыдамады ғой деймін, «байқасайшы деп еді, «енді олардың еш жері ауырмайды» деп, жаңасын әкелуге бұрылып жүре берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреулер апанның ішіне түсіп, өліктерді қатарынан тізіп қоя бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір сұмдық көріністен басым айналып, кейде тіпті көзім қарауытса да, байланып қалғандай кете алмай тұрмын, қарауға қорықсам да қарамай кетпей тұра алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шошына тұрып зәрем ұшып әр өліктің бетіне қараймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұрыс екі-үш күн бұрын болыпты; өліктер ескіріп, иістене бастаған, беттері де қарайып кеткен — түрлерін ажырату қиын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда да жүрегім аузыма тығылып, көргенде жан түршіктіретін бедері кетіп ісініп талақ боп кеткен өлі беттерге, қарай берем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрбір талақ беттен Қасымбектің бет-бедерін іздеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкентай ұқсастық нышанын тапсам, о жолға хәлімді айту қиын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өлікті көмудің ешбір ерсілігі жоқ, қайта парыз ғой, бірақ осы бір ауыр оқиға маған сұмдық жаман әсер етті де, көп уақытқа дейін көз алдымнан кетпей қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Және бір жаманы, осы елес қайтып оралған сайын Қасымбектің де өлі бейнесі көз алдыма елестейтінді шығарды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бедерінен айрылып, көнектей боп ісіп кеткен талақ бет көз алдыма келіп тұра қалады да, тұла бойым тітіркеніп, жүрегім шаншып өтеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Уды у қайтарады» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басыма түскен тауқыметім ақыры, бұл елесті де ұмыттырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарадан қара басыңа пана таппай шыбын жаның шырқырап жүргенде өзгені ойлауға мұрсатың болмайды екен, енді Қасымбек те, «онымен кездесем-ау» деген ой да менен алыстай бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбекпен қосылуым ата-баба салған жолмен алаңсыз келе жатқан бейбіт өміріме көлденең килігіп, шырқын бұзып кеткен төтенше оқиға болып та көрінеді кейде маған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Елде тудым, елде өстім, сол елдің ішінде балалы-шағалы болып, не де болса елмен бірге көретін орайым бар емес пе еді? Ал, Қасымбектің етегінен ұстаған мына тірлігім, бүйірден шыққан бұтақ сияқты сол өмірімнің негізгі арнасынан бөлек тұрған жоқ па? Енді өмірімнің сол бөлшегі де менен бөлінін артта қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтіп анадан туғалы он тоғызға толмаған аз өмірім омырылып үшке бөлінді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үшіншісі қазіргі неғайбіл хәлім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдыңғы екеуін дүлей соғыс қылышпен шапқандай кілт үзіп тастады да, өзімді қаңбақтай домалатып белгісіз жаққа алып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бара-бара ойым шабандап алдымда тұрған қараңғы болашағыма көз жүгіртуді де қойдым, бір күнім өтсе соған ризамын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осылай тіпті мәңгіріп кетер ме едім, қайтер едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
көңіліме уайым салып, талпыныс беретін ішімдегім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді ұйықтап кетсем де ұмыттырмайтын болды, ауыр түс көріп, бүйірім сыздап оянып кетем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелгі кезде құрсағымды кеулеп өсіп келе жатқан бөлек денені, терінің астынан ісініп шыққан бітеу жарадай, жатсынып, жатырқайтын кездерім болушы еді, қазір оған тәнім үйреніп алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Денем ауырласа да іште жатқан осы жан иесінің өзіме етене жақындығын сезінем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кенет, ойда жоқта құрсағым босап қалса оның орны үңірейіп, тәнімнің бір мүшесінен айрылып қалғандай елегізитін түрім бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл екі адамның бірігіп біреу болғаны ма, әлде бір адамның қақ бөлініп екеу болғаны ма, ол арасын ажырата алмаймын, әйтеуір не де болса бүйірімнен шыққан бір бұтақ, сияқты, мен оны өзімнен бөліп тастай алмайтынымды білем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Іштегі нәрестем қимылдап, бүйірім мен кеудемді қоса жылытып келе жатқанда салқын ақыл килігіп тұла бойымды тоңазытын өтеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол қазіргі мүшкіл хәлімді алдыма көлденең тосып, еріксіз ертеңгі күнімді — болашағымды ойлатады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан барып кемпірдің кішкене үйінде, жылы пештің үстіндегі ұйып тұрған бұйығы рахатым іркіттей іріп жүре береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын басымнан кешпеген босанар ауыр сағатым — ол өз алдына бір қорқыныш |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол сағатым сәтті болған күннің өзінде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құрсақты күйімде төзсе де жас баламен масыл қылып мына кемпір мені қашанғы ұстамақ, алда-жалда ол ұстағанмен дұшпаның тыныштық бере ме? Осы ойлар мені мазалай берді, бірақ қиын ойлар қанша қылқандай қадалса да, менде қарекет жасар дәрмен жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осының бәрі өзімнің, осалдығым екенін сеземін, бірақ құрғырды сезгеннен келер жеңілдік жоқ екен, ақыры деп — сал болып, басым қаңғырып тоқтаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мүмкін осының бәрі жазмыш шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әр нәрсенің себебі болады деуші еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ойда жоқта кездескен бір себеп адамның тағдырын түгел төңкеріп жіберетініне де көзім жетті енді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек со жолы демалысқа келмесе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен оған ұшыраспасам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде ойым алай-дүлей ұйытқып, кейде бойым да, ойым да жалқау тартып, меңіреу халге түсіп осы үйде тұра бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кемпірім де мені сөзге алдарқатып, алаң қылып жарым көңілімді жұбатарлық жылы сөзді онша айта қоймайды, мойнына байлап алған қара тасты амалсыз көтеріп жүрген адам сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бап таңдайтын, ықылас іздейтін хал менде жоқ, қашан қуып шыққанша төзе бермекпін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ кемпір қуып шықпады, екеуміз томсырайып жүріп-ақ бір-бірімізге үйрене бастадық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзім үйрене келе байқасам Дуня апайдың өңі қатқыл болғанмен пәлендей тікірейіп тұрған еш нәрсесі жоқ сияқты, әлде сүйкеле келе қыры жұмсарды ма, бастапқыдай бет әлпеті, көзқарасы маған түрпідей тимейді, дегенмен ер бітімді кесек жүзінде, сүйегі арсиған ірі тұлғасында жұмсақтық та шамалы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкентайымнан кісінің жүзіне тіке қарамайтын әдетім бар еді, күнім түскен, танымайтын жат әйелдің алдында тіпті именшекпін, маған сөз айтуға оқталғанда маңдайымнан тарс еткізетіндей тіксініп, жасқана күтем, бірақ әйтеуір ондай қатты сөз айтқан емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Затың әйел, оның үстіне халың мүшкіл, біреуге кіріптар болcaң қам көңіл болмағанда қайтесің, кемпірдің бетіне ұрлана қарап мейірім іздеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Егер бұл кісінің мейірімі болса ол тас қобдидің ішінде жатқан болар, сыртына тепсініп шыққанын аңғармадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті кісіге жаны ашып айтқан сөзінің өзін кейіңкіреп, зекіп айтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен кейде жөндеп тамақ ішпесем: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Немене, төренің әйелінше тіксініп отырғаның |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір саған тамақты екі есе ішу керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ішіңдегің де сорып жатқан жоқ па? Оған да тамақ керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарашы мұның астан жеркенуін, — деп кейіп тастайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің пештің үстінде бұйығып жатып алғаным да кемпірге жақпай қалды |