Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
дәрменсіз, панасыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кемпір төсегінде бір-екі аударылып түскенде барып, ағыл-тегіл жылап жатқанымды білдім, шамасы еңкілдеп оятып жіберсем керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы Светаға желіндеген көз жасым, енді ерік бермей ағыл-тегіл кетіп жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір кемпір «неге жылап жатырсың, не болды?» деп мазамды алса арс етіп бетінен алар ма едім, құдай оңдап ол үндемеді, ауыр бір күрсінді де қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Астапыр-аллау, осы күрсініс жанымды жай тапқызды; қасіретті қасірет жуады екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
7 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Баушка, Баушка Дуня, — дейді сыңғырлаған жіңішке бала дауыс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сенбісің, Парашка? — деген Дуня апайдың даусын есіттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Менмін, баушка Дуня, — дейді кішкентай қыз даусы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарықтық бала дегенге бәрі қызық-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Берем десе берер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйге жүр, мен саған дәмді бір нәрсе берейін, — деп есікті сықырлата ашып Дуня апай Парашканы ішке алып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл деревняда Дуня апайдан кейінгі жақсы танитыным осы Парашка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Белгісіз болашағымды сарғайып, сарыла күтіп жатқан сұрқай, мешел өміріме кішкентай болса да жылтыратып, әр кіргізген осы бала |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғашқы көргенім де қызық, күндіз тамақ ішіп болып, терезеге қарап тұр едім, көшеде домаланып келе жатқан кішкентай бір адамды көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бойы бір қарыс, әйелдің үлкен шәлі орамалын жағын қаусыра басына тартып, ұзын ұшын беліне екі орап буып тастаған, бір қарағанда домалап келе жатқан түйіншек сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол түйіншек біздің үйге қарай бұрылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біздің үйге бір бала келе жатыр, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ә — ә, бұл әнші-шымшық Парашка ғой өзіміздің, — деді Дуня апай терезеден қарап жіберіп, сонан соң: — Мен оны кіргізбей тұра алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сен пешке шығып тасаланып ал, — деді маған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бала ғой, отыра берсем қайтеді? — деп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ақылыңа болайын, баланың аузында сөз тұрушы ма еді, — деп кейіп тастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менікі де аңғалдық-ау, кішкентай бала Дуня әжейдің үйінде түрі бөлек тетя көрдім деп бүкіл деревняға жаймай ма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тезірек қуысыма кіріп тасаланып, бірақ бас жағымнан саңлау қалдырып сығалап жаттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Домаланған түйіншек тарсылдатып басып төрге шығып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шешіндір мені, баушка Дуня, — деп шәртиіп тұра қалып әмір береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қазір, қазір, ой, менің әнші құсым бармақтай, — деп жұртқа тепсініп тұратын тентек кемпірім ебелек қағады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сырт киімін шешкенде шынашақтай ғана бес-алты жасар қыз бала екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өңі қоңырқай, бұйраланған шашы да қоңыр, дөңгелек көзді, әп — әдемі бала; өзінің тілі де тастай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт көп еркелетіп тастаған ба, түрінде кесірлік бар сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Баушка Дуня, валенкамды шеш, — деп тағы да әмір берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қой, валенкаңды шешпей-ақ қой, еден салқын, аяғың тоңып қалар, — деп кемпірім жалынып еді, қырсығып көнбей қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бәрібір шеш |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шұлығым бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ай, тіл алмайсың-ау, сен қыңыр, — деп қиналды Дуня апай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Валенкамді шешпесең мен саған «валенки» әнін салып бермеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен әннен бұрын, кел тамақ ішіп ал, — дейді Дуня апай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мамкам маған тамақ ішкізіп жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің тамақ ішкім келмейді, — деп Парашка жинаусыз тұрған столға қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан соң таңырқап: — Сен, баушка Дуня, кіммен екеуің тамақ іштің? Наташка келді ме? — деп сұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ келген жоқ, өзім ғана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ендеше сен неге екі тарелкадан тамақ ішесің? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баласы түскір үлкеннің аңғармайтынын байқайды екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қарным ашқан соң екі тарелкадан іштім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарайды ендеше әніңді сал |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бір өзің екі тарелкамен тамақ ішесің бе? Бір адам екі тарелкамен тамақ ішпейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тоймаса борщты ожаумен тағы да құйып алады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сен соны білмейсің бе, үлкен болып? — деп күледі Парашка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кәне, ән салам деп едің ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен саған алдымен «Валенкиді» айтайын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкентай Парашканың даусы керемет екен, шырылдап шырқап қоя берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жыртық ескі байпақ туралы да жақсы ән болады екен-ау, мен бұрын оны естіген жоқ едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әні әп-әдемі, кәдімгі нәшіне келтіріп тұрып айтады, көтеретін жерінде жіңішке даусы шырылдап, кәдімгідей шырқап кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шынашақтай адамның үлкен әнді шырқағаны қызық болады екен — кішкентай баланың үлкен қанар қапшықты көтеріп келе жатқаны сияқты, қай жерінде тәлтіректеп құлап кетер екен деп қыпылықтап болам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шырқырап жатқан Жұмашты аяймын, бірақ осы жазаның менен ауытқып кеткеніне деген бір жымысқы ризалық залым көңілдің түкпірінде жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны да сеземін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әке, тимеші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
тимеші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен Жұмашқа ара түсемін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бар айтарым «тимеші» дей беремін, «талқанды ұрлап жеген менмін» деп айта алатын ойым жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әке, тимеші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол кішкентай ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Кішкентай ғой» деген сөздің әкемнің ашуын басатын ең аянышты сөз екеніне түсініп, сол сөздің аузыма түсе қойғанына қуанып кеттім; бұл сөз пәледен Жұмашты ғана емес, мені де құтқаратынын сеземін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұмашты өршелене басқа-көзге төмпештеп жатқан әкем кенет шошып кеткендей, состиып тоқтай қалды да, отырған жерінен ұшып тұрып, теріс айналып жүре берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төмен қарай аяңдай барды да, жыраның қабағына шөгіп отыра кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жер бауырлап қорсылдап Жұмаш жатыр, безгек болғандай, бүкіл денесі қалшылдап, өксігін тыя алмай, мұрнын қорс-қорс тартады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауық-ауық: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен емеспін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
мен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
талқанға |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
тигенім жоқ, — дейді көз жасын демімен бірге жұтып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен үшін таяқ жеген Жұмашты аяп кетіп, қасына келіп, басын көтеріп едім, аузы — мұрны даладай қан екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шошып кетіп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әке, қан! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қан! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деп шыңғырып айқайлап жібердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Пештің үстінде тағы бір аударылып түстім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ендігі дөңбекшігенімді кемпір байқаған жоқ, ұйықтап қалған болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің ұйықтайтын түрім жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрынғы деревнядан деревня, үйден үй адақтап қарақан басыма пана іздеп сасып жүрген кезім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қайта жақсы екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онда бүгінгіден бұрынғысын да, кейінгі келешегін де ойламаушы ем, кемпірдің үйіне келіп тыныш жатқалы қай-қайдағым қоздай береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Бітеу жара» деген қазақтың сөзін талай естігенмін, енді байқасам сол құрғыр аузы ғана бітеліп, тереңінде қаны ұйып тұрған бір пәле болу керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аузын тырнап алсаң |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы оқиғадан екі-үш күн өтпей жатып, Жұмаш қалпақтай ұшып ауырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
әкемнің таяғынан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жоқшылық ашындырып, қапелімде дүлей ыза билеп, ақылынан адасып қалған әкемнің қолы қатты тиіп кетіп еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аямай ұрды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан келген пәле ме? Жоқ, әлде тосыннан келген сырқат па? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әкем аямай ұрды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ойым он саққа жүгіреді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол кезде ойыма не келіп, не кеткенін өзім де біле бермеймін, тек Жұмаш ықылық атып, ышқынып жылағанда, мен де жанымды қоярға жер таппадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неғылған қауырт келген індет екенін! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түске қарай Жұмаштың науқасы тіпті меңдетіп әкетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелі өңі қашып, сұп-сұр болып еді, енді көгеріп барады, қол-аяғы сіресіп ышқына береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әкеме көзім түсіп кетіп еді, өңі қашып кеткен, шошынған үрейлі көзінен жасы сорғалап: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Я, құдай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Я, құдай! |