Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— дей береді даусы қалтырап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Жұмаш өледі» деген сұмдық ой жүрегімді тіліп өтті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әке! — ден шыңғырып жібердім, — Талқанды ұрлаған менмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұмаш емес менмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дауысымнан шошып кеткендей, әкем шұғыл бір қарады да, қайтадан емпеңдей жөнелді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аузындағы сөзі тек «Я, құдай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
» Осы сәтте Жұмаштың жаны ширатылған жіптей созылып үзіліп кетейін деп тұрғанын сездім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Пәле менен болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Талқанды ұрлап жеген менмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұмаш емес менмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауыл жаққа жақындағанда, әкем еңіреп, жүресінен отыра кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қозғала бергенімде жастығым бетіме сап-салқын боп тиді, суға шылқып қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алты ай тартқан азабымда көзімнен бір тамшы жас шыққан жоқ еді, енді сол құрғырдың жиналып келіп бір-ақ төгілгені ме |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аштық бала тұрмақ үлкенді де есінен адастырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ қаршадай жалғыз інім Жұмашқа жасаған сол қиянатым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аруағы ренжіп жүр ме екен маған? Жаңа түсімде де жүзі жабырқау еді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол баяғы жеті жасар сәби қалпы, бірақ өңінде үлкен адамның қасіреті бар, «Өлген бала өспейді», — дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
5 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір шыбын жаным үшін арпалысып, төрт айдан астам орман сағалап, аласұрған азабымнан кейін менің, өмірім тыныш арнаға түскендей болып еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дүрілдеген долы тасқын домалатып келе жатқанда, ойламаған жерден тын-тыныш иірімге кез болып, Дуня апайдың оңаша үйінде қимылсыз өмір сүргеніме айдан асқан кез болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір үйде айналдырған екеуміз ғана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көбіне тіпті жалғыз қалам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мекенім пештің үсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жалпиып жата беруге жалықтым, жалыққаннан бұрын қысылып кемпірге қолқабысымды тигізгім келіп, қыбырлап оны-мұны істеген болам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ жарытып істейтін жұмыс та шамалы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күйбеңдеп үй сыпырып, еден жуған болам, шоланға шығып тауыққа жем беріп, отын жарам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамаудағы адам сияқты бой жазып, кең дүниеге шыға алмаймын, бар өрісім кішкене бөлме мен шоланның іші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұпыны үйдің азғана жиһаз мүлкі маған атам заманнан тұтынып келе жатқан дүниелігім тәрізді әбден үйреншікті болып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тозығы жеткен ағаш үйдің қабырғасына қаланған он бір қатар бөрененің әр бұтағы мен жарылған сызығына дейін жаттап алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кемпірдің жиһазының көз тартар көріктісі іргеде жарқырап тұрған кереуеті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі басын домалақ шарлармен әшекейлеген осы көрікті бұйым қабырға бөренесі қарайып кеткен мына жұпыны ескі үйге, басқа бір кең сарайдан адасып кіріп кеткен сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кереуетке Дуня апайдың жұпыны төсек орны тұлпарға салған мәстектің ер тұрманындай жараспай тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қабырғада ілулі тақтай раманың ішінде үш-төрт сурет бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Раманың иығын көмкеріп, шетіне кесте тіккен, шашақты сүлгі ілген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол суреттерден менің танитын бір-ақ адамым отыздың ішіндегі ұзын бойлы, беті сопақтау келген кесек жүзді әйел — Дуня апай, бетінде әжім, езуінен қиғаштай түскен ащы сызық жоқ, бірақ өңі өткір, ажары ашық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мінекей, өнді сол қосымның жабығы тесіліп, жел кіре бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анадағы полицай тағы да екі рет соқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай оңдағанда ол менің тығылып жатқанымды әзір білмеген сияқты, біле қалса, «қызыл командирдің әйелі» деп, немістерге ұстап бермесіне кім кепіл: бұл сірә ондайдан тайынатын адамның сықпытына ұқсамайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір жақсысы, Дуня апай онымен алғашқыдай кежіктеспейтін болды, бірақ оң қабағын да бере қоймайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Полицайдың іші пыса ма, әлде шүйіркелесіп сөйлесетін адам таппай ма, әйтеуір, түртіп қалса, төгіліп кетейін деп-ақ тұрады, бірақ Дуня апай одан шұқылап еш нәрсе сұрамайды, қайта сөзін тежеп тастайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қалай, Герасимовна, деревняда, күдікті бейсауат адам көзіңе түскен жоқ па? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кешегі активтердің бәрі бірдей кетіп қалған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тығылып жүргендері де бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Онысын білмедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Құдай біледі, осы Носовец кеткен жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтеуір Қызыл әскер шегініп кеткенде, ол осында болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейін көрінбей кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол тапсырмамен қалған болу керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Большевиктер партия қызметкерлерінің біразын астыртын тапсырмамен қалдыртты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Солар қазір жасырын жұмыс жүргізіп жүрген көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұндайда қырағы болмаса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Олар кімді қалдыратынын менімен ақылдасқан жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қисық сөйлейсіз-ау, Герасимовна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жә, қайтеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Былай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
үй арасының, қатын-қалаштың сөзінен құлағына шалынған сыбыс бар ма? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен ешқайда шықпаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жә, шықпайтын-ақ шығарсың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауыл-үй отырып, тірі жанмен араласпаймын дегенге кім сенеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қатын деген халық өзара шүңкілдескенде, қанша сақ болам десе де, бір сыбыс шықпай қалмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Маған Носовец керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тәртіпті бұзатындар белгілі ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Носовецтің бір-екі жерден ізі білініп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол осы маңнан ұзап кеткен жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жақында Хомяково деревнясында |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есік сарт етіп жабылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкене бөлмені гүжілдеткен жуан дауыс үзілді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әншейінде, бар-жоғым білінбей, сағаттап жата беретін адам, осы құрғыр келгенде, қол-аяғым ұйып, қозғалғам келіп тамағыма қақырық тіреліп, әбден мазам кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қараңғы түсе, терезені саңлау қалдырмай қымтап алып, керосин шамды сығырайтып қойып, екеуден-екеу отыратынбыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қатырлаған аяқ тықыры естілгендей болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
біреу ақырын ғана есік қақты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен өзімнің үйреншікті пешіме өрмеледім, кемпір әдетінше мені төсекпен бекітіп тастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әккі болып қалған адам өзгенің әккілігін де сезгіш болады екен, сірә бұ да мен сияқты бас сауғалап жүргендердің бірі болар деп топшыладым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есіктен жай басып кіріп, төрге таман келіп түрегеліп тұр, Суықтан кірген адамның шуылдап шыққан дем алысын естіп жатырмын, жаймен қақырып, түшкіріп те алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шақырылмаған қонақты қабылдауға қалайсыз, Евдокия Герасимовна? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Даусының шыққан тұсына қарағанда, бойы онша биік емес, үні ширақ, сірә денесі де шымыр кісі болар деп топшылаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Келіп қалған екенсіз, отырыңыз, Степан Петрович, — деді Дуня апай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Даусы қатқыл, ұнатқан-ұнатпағанын ажырата алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анау ағаш табуретканы сықырлатып отырып жатыр, сырт киімін шешкенін естігенім жоқ, сірә, ұзақ отырмас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, түн жамылып неғып жүрсіз? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Уақыт солай, Евдокия Герасимовна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір бізге күндізден гөрі түніңіз жайлырақ болып тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Солай де, Мұндай кезде ат шанамен ағызып жүруші едің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қағып кетер деп, омбылап жолдың шетіне шығатынбыз, — деп Дуня апай қағытып өтті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Менің түн жамылып бекер келмегенімді түсінетін шығарсыз, Евдокия Герасимовна, — деді қонақ, кемпірдің кекесінін елең қылмай, — сізде үлкен шаруам бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, сізде Усачевтің шаруасы бар көрінеді, менен бүгін де сұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Носовец ұзап кеткен жоқ, осы маңда тығылып жүр», — дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Носовец» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір тастай қатты фамилия мана менің жадымда сақталып қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Полицайдың іздегі жүрген Носовеці осы болды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Усачев мені сұраған екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір полицай болып дұшпанға қызмет істеп жүр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бір кездегі нағыз белсенділеріңнің бірі емес пе еді? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің кемпірімнің бір қырсығы бар; полицайды да оңдырмаушы еді, енді өзіміздің адамның да апшысын қуырып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түптеп келгенде, өзінің кімді жақтайтынын ажырату қиын, баласының да бір үлкен шатағы бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ әйтеуір өзі маған жайсыз емес |