Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағын қайдам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, Усачевты біз тани алмай қалыппыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Нағыз сатқын болып шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Залым екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бастық дейді-ау сендерді де, соны танымай жүрген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Усачев залым емес, ақымақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кезде соқаның соңында жүрген топас мұжық еді, оны құтыртып апарып әкім қойдыңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолына киттей билік тиіп еді, жұрттың төбесін ойып жібере жаздады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сосын сауаты жоқ деп, алып тастадыңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Биліктің дәмін бір татып алған адам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ол анау маскүнем ішкіштен де жаман, құлқыны тілеп аңсап тұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Маскүнем бір жұтым арақ үшін несін аяйды, бұл да билік үшін неміске ме, әзәзіл жын-шайтанға ма, кімге болса да, қызмет қылуға дайын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Залым» дейді ғой оны әлдеқандай қылып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ол ақымақ барып тұрған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Айтасыз-ау, Герасимовна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ сіздің сөзіңіздің де жаны бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Солай болуы да мүмкін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ол сәл ойланып түйіле сөйлейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бірақ ол қауіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақымақ болса да қауіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әрине қауіпті, — деді кемпір жұлып алғандай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қауіпті болғанда қандай! Ақымақ адам артын ойламайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онда Николай шыдай алмай бүкіл құпия ұйымның шырқын бұзатын еді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақылың бар екен, Нәзираш |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек өзінше жорып, өзінше бұрып әкетті де, одан әрі түрткілеп мені қинамады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайтейін, не де болса келгесін көре жатармыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Meн де мұны Николайға айтпай тұра тұрайын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Болмаса ол өзім барам деп қиғылық салады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үлкен бір қызық болсын, келіп бір-ақ көрсетейін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айтпақшы, екі қабат деді ме? Николай тіпті баласының барын да білмейді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек Николай үшін қоса қуанып шығып кетті, менің қуанышым мен қорқынышым аралас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайран, аңғал еркектер-ай, «Николай баласының барын білмейді ғой» дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соғыс басталып, біз ажырасқалы он ай болғанын ойламайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол түні мен елегізіп ұйықтай алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Апрель айы орталанып, қыстың ызғары қайтып қалса да, ошақтың отын сөндірмей, ауық-ауық тұрып ағаш салып қоям, төсекке кіш етіп қоймасын деп кішкентай Дулатымды тосам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ол оянып кетіп жылайды, оны емізіп ұйықтатқанша да біраз уақыт ұтам, бірақ сырттан еш дыбыс естілмейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бір-екі рет аяқ тықырын естіп, Света мен Қасымбек кіріп келе жатқандай басымды көтеріп алдым, көзім ілініп кетсе түсімде екеуі кіріп келе жатады, сөйтіп әлектеніп жатып, ақыры ұйықтап қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреу иығымнан қозғағанда көзімді ашсам, Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Таң атты ғой тұрмайсың ба? — дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелгі сәтте жөнді еш нәрсеге түсінбей, басымды көтеріп алып көзімді уқаладым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Землянканың іші қара көлеңке, Қасымбектің артында қорбиып біреу тұр, басына қалың қара орамал тартқан әйел сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орнымнан тұра бергенде есіме түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл Света болу керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қапелімде сасып қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Киімі қорбиған әйел Светаның даусымен: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Саламатсың ба, Надя, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бар бітіргенім құшақтай алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Солай жабысып біраз тұрып қалсам керек: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ау, қонағыңды күтпейсің бе? — деген Қасымбектің даусын естідім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Отыр, отыр, Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, кәне шешін, — ден жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ошақтың астындағы отым да сөнуге қалыпты, оны тұтата алмай әлекпін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен соншама әбігерге түспей-ақ қойшы, Надя, — деді Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бері келші, мен сені құттықтағым келіп тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұл тауыпсың, құтты болсын, сен үшін шын қуаныштымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек ошаққа тамызық салып, әп-сәтте отты маздатып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйдің ішінің әрі кіріп, жан-жағымызды көріп, арқа-басымыз кеңіп қалғандай болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, сендер шай ысытып, оны — мұны қамдай беріңдер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен барып Николайды шақырып келейін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол ғой, қаннен-қаперсіз ұйықтап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйге кіргенше айтпаймын, тура шалқасынан түскендей болсын, — деп Қасымбек есікке қарай ұмтылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Тоқтай тұршы» ден айтқым келіп ұмтыла түстім, бірақ аузымнан сөз шықпады, Светаның да қозғалақтап қалғанын байқадым, аңқау Қасымбек біздің хәлімізді аңғармастан сыртқа шығып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Николай мен Светаның кездесуі онша қуанышты болайын деп тұрған жоқ, сол қызық кездесуді қинала күтіп, екеуміз де үнсіз қалдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындайда қиналған адамның алдарқатып, басқа сөзбен алаң қылып әкету менің қолымнан келмей-ақ қойды, айтар сөзімнің жалған болып шығарын білем де, тілім байланып түйіліп қалам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаман ой жанын жегідей жеп отырғанда амандық, саулық сұрау сияқты бейкүнә сөздердің өзі маған көлгірлік болып көрінеді де бар бітірерім, өз дәрменсіздігіме ыза болып, қиналған адаммен қоса қиналу |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қысылғанымнан от көсеп, қазан ошағымды айналдыра бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Неге үндемейсің, Надя? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света қорбиған қалың телогрейкасын шешіп, басына тартқан орамалын жамылып алыпты, енді, дөңбектей колхозшы қатын емес, кәдімгі Светаға ұқсап тұр, тек талдырмаш денесі толысып, қарны шығып, көзі шүңірейе үлкейіп, бетін сепкіл басыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір әдемі суретті тентек баланың айғыздап бұзғаны сияқты, бірақ сонда да бұрынғы көркем суреттің ізі көрініп тұр, әсіресе шүңірейе, тереңдеп үлкейген нұрлы көзі секпіл басқан бетін бұрынғыдан да нәзік етіп көрсетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Неге үндемейсің, Надя?» Не деп жауап берерімді білмей Светаның бетіне бадырайып қарай беріппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен, дегенмен, бақытты екенсің, Надя, Қасымбекпен кездескенің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сен үшін қуаныштымын, — деп кішкене іркіліп қалды Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен Николаймен кездеспей-ақ қойсам деп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онысы да рас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұбаныш сөз айтуға бата алмай, тағы да ұрысқан адамдай үнсіз қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұған не дейін? Құрсағындағысы болмаса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
мүмкін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір қателігін жуып-шайып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағының не боларын білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қас қылғандай, екеуінің арасына дәнекер болуға жарайтын да шамам жоқ-ау, менің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек болмаса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қанша айтқанмен еркек қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қасымбек тым асығыстық жасады-ау, — деді Света отқа жақынырақ келіп отырып жатып, сосын қолын менің иығыма салды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны мен жұбатудың орнына, ол мені жұбататын тәрізді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бірақ енді бәрібір, бұл әңгімеден қайда қашып құтыласың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек сенен бір өтінішім бар, мені оңаша қалдырма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Неге? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен білмейтін сыр жоқ қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қиын да болса, сен әңгіменің ішінде бол |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жарайды, — деппін ойланбастан, әйтеуір Светаның көңілін табу үшін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Николай есіктен домалана кірді, шинелі мен құлақшынын да кимеген, гимнастеркешең, жалаңбас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мойнын қайқаң еткізіп, кішкене бетін көтеріп, жеркепені тез көзімен тінтіп өтіп, менің қасымда отырған Светаны көріп, соған қарай ұмтылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен орнымнан тұрып, жолды босатып үлгергенімше, айналып өтіп барып Светаны құшақтап жабысты да қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есік алдында аузы ыржиып, мәз болып Қасымбек тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы қуанышқа мен де еріксіз елігіп, бір сәтке артындағы шатағын ұмытып кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тірі екенсің ғой, тірі екенсің ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жива, родная, солнышко мое, — дейді Николай Светаның басы-көзінен, бет-аузынан түк қалдырмай шөпілдетіп сүйіп жатып, — Светик мой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Николай қанша құшырланып сүйгенмен, Света шалажансар адам сияқты, оны қысып құшақтамайды да, қарсыласпайды да, дегеніне көне береді, бірақ Николай оның салқындығын байқайтын емес, құшағынан босатса да мойнынан қысып басынан сипалап: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Родная моя |