Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Атыс тіпті жақындаған түрі бар, оқтар зырқ-зырқ етіп ағаштарға қадалып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйткенше бір-екі жігіт жүгіріп келді, өздері өрт сөндіргендей асығыс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреуі шанаға ат жегіп әлек, біреуі жанталасып зілмәнкедегі заттарды шанаға тасып жүр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Селтиіп неғып тұрсыңдар! Жәрдем етіңдер! — деп айқайлады бізге |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Проша жүгіріп келіп ат жегуге жәрдемдесіп жатыр, баламды қайда қоярға білмей, аңырып тұрып қалдым да, бар бітіргенім қипақтап жан — жағыма қарай бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Неменеге селтиіп тұрсың, ағаш жұтқандай, — деп шана жегіп жатқан адам маған ақыра түсті де, қолымдағы баламды көріп іркіліп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қапелімде ақыл тауып: — Балаңды жерге қоя тұр да |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қимылда, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Лагерьді киіндіруге бұйрық болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неміс балаң бар деп күтіп тұрмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді кешіксек қоршауда қаламыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тезірек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құндақтаулы баламды қардың үстіне қоя салдым да, ас үйге қарай жүгірдім, онда азын-аулақ азық-түлік бартын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сасқанда кісі қайратты болып кете ме, бір қап картопты, жүрелеп отыра беріп, арқама қалай көтеріп алғанымды білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүгіріп барып орта қап ұнды да әкелдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлгі жігіт Прошамен екеуі енді басқа шананы жегіп жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайдан шыға келгендерін білмеймін, бес-алты адамның басы құралып қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Медпунктті көшіріңдер! Шура қайда? — деп айқайлайды біреуі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шура алғы шепте |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тезірек дәрі-дәрмектерін алып шығыңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О жақта да қарбалас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тиелген бір шана кетіп те қалды, енді екінші шананы жегіп жатыр: құдай-ау, тіпті баламды ұмытып кетіппін ғой, Дулатым шырқырап жылап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкентайымды жерден көтеріп алып, бауырыма қысып алақтап тұрғанымда мына шана да тиеліп болыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құлақшынын мыжырайта киген ақсары жігіт, аттың делбесін қолына жиып алып, жан-жағын көзімен бір шарпып өтіп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мініңіз шанаға, — деп маған әмір берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бала мен шанаға жалп етіп құлап түстім, басымды көтерсем, көзі жәудіреп Проша тұр екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн оған «шанаға мін» деп айтқанымша, ана жігіт өзінше әмір берді: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Анау сиырды айдап шық та, біздің артымыздан қуалай бер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүгінгі күнмен соғыс бітпейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ертең де сүт керек, ұқтық ба? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі бір саспайтын жігіт екен, содан кейін аттың делбесін қағып қалып, «а ну, поехали» деп, сайды қуалай шананы сырғыта жөнелді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз сайдан шығып, бір шалалау жолдың сілемімен ұзай беріп едік оң қапталдан патырлаған автомат даусы естілді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағы да зырқ-зырқ еткен оқтар ағаштарға қадалып жатыр, қаңғыма оқтар зың етіп үстімізден өтіп кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еш нәрсені анықтап көре де алмадым, түсіне де алмадым, әйтеуір тағы да бір соғысқа кіріп баратқанымызды сезем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ана жігіт ыза боп кетіп, әлдекімді мықтап тұрып боқтап жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сволочтар, оң жақтан орап өтіп кетіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің адамдар қоршауда қалмаса қайтсын, — деді ол күйініп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аттың басын бұрып алып жолсызға салды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күртік қарға ат омбылай бергенде, шанадан қарғып түсіп, малтыққан атты қамытымен осып-осып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Басыңды көтерме! Бұғып жат! — деп, маған ақырды содан кейін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онсыз да өзі қолымда бала, жайсыз отырған адамға шанаға асығыс тиелген, байланбаған заттар жан-жағымнан соққылап, қарға домалап түспей әзер келе жатқанмын, әйтеуір қисайып бұққан боламын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның үстіне шананың сырғанауы да өзгеріп, ат омбылап, іркіп қалып, жұлқылап тартып, аударып кете жаздайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алысырақтан естілген тарсылмен қоса, зу-зу етіп төбемізден ұшқан оқ та мазаны алып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қимылсыз, қарекетсіз ажал тосып бұғып жатқан қандай қиын, бар бітіргенім, баламды бауырыма қыса берем, тек «ну, ну» деп кіжінген ат айдаушы жігіттің айқайын естіп, қасымда қара барын дәтке қуат қылам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кезде шана жарға соққандай тоқтап бір жағына қисайып бара жатты, аударылып кете жаздап басымды көтеріп алсам, ат аяғын тырбанып, қисайып құлап барады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақ құйрық, ақ жал шабдар ат құлағысы келмей тырмысып, ышқынып аяқ серпіп қайрат қылды да, ақыры шамасы келмей қамытымен шананы аудара құлады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шанадан домалап бара жатып бір қолымда құндақтаулы кебенек, қалай домаласам да айрылмайтын бір әдет тауып алыппын, бір қолыммен жер таянып, қонышыммен қар күреп түрегелдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шабдар аттың қолтығынан шүмектеп қан атқылайды, омырауын жуып кетіпті, — жануар жаны шығып баратып тезек тастан жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақсары жігіт неғыларын білмегендей бір сәтке ақырып қалды да, содан кейін шырқырап жылаған баланың даусын естіп, маған бұрылып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Неғып тұрсың?! Қаш тезірек, — деп айқайлады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайда қашам? — деппін сасқанымнан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ана жаққа қаш, — деп ол қолымен сілтеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Орманның түбіне қарай қаш! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол сілтеген жаққа қарай емпеңдеп жүгіре бердім, баласы түскір шырылдап жылайды келіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оған қарайтын мұршам қайда менде, екі өкпемді қолыма алып, байпағымның қонышымен қар күреп, жанығып келем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сүрініп кетсем де, әйтеуір құламаймын, жүрелеп барып, бос қолыммен жер тіреп түрегелем, сілтеген жаққа дұрыс бара жатырмын ба екен, деп ауық-ауық қайырылып артымдағы ізіме қараймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ізім қиралаң-қиралаң болса да бағыты дұрыс сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлгі жігітті көзімнен таса қылып алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білмеймін үрейім үлкейтті ме, әлде орман ішінің жаңғырығы күшті ме, мылтық даусы патырлап тым қатты естіледі, бірақ алқынып аузыма тығылған менің жүрегімнің дүрсілі одан да қатты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда да шырылдаған баламды кеудеме қыса түсем, әйтеуір дауыс шығарып жатса жаны бар болғаны ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүнін жұлған тауықтай жапырағы мен бұтасынан айрылған орманның панасы да аз, сойдиған, қадау-қадау ағаштың арасымен жүгіріп келем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде терекке арқамды тіреп, дем алам, шаршады ма, байғұс бала да жылауын қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен қашқалы бір сағат өтті ме, бес минут өтті ме, білмеймін, өз ойымша өмір бойы жүгіріп келе жатқан сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақыры атыс сейіліп, патырлаған мылтық даусының жаңғырығы әлсіреп алыстан естілгенін сездім, өкпемнің өшкенін сонда ғана біліп, теректің түбіне шоқиып отыра кеттім, Алдыма өңгерген үстіндегі құндақ тіреп, екі иінімнен дем алып біраз отырыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кезде басымды көтеріп жан-жағыма қарасам, жуан қызыл балтыр самырсын ағаштарының арасында отыр екем, жоғары биікте, жайыла біткен бұтақтары отау үйдей қауқиып, бір-бірімен иін тіресе тұтасып көкті бүркеп алған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төңірегімді шолып өтіп, қолымдағы құндаққа көзім түскенде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
құндақтың өкпе тұсы қып-қызыл қан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жар басында домалап кеткен сарғыш құндақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
құдды сондай мынаның да өкпе тұсы қан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қай жерде оқ тигізіп алдым? Шошып қарауға жүрегім дауаламай, киттей де болса қорқынышты сағатты алыстатқым келіп, мелшиіп отыр едім, танауымның астынан жып-жылы жылымшы бір нәрсе ағып ерініме келіп тиді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соның ашқылтым дәмінен тыжырынып еріксіз сүртіп алып едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
мұрным қанаған екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бойымды бүріп алған мұздай қорқыныш ақырындап әзер тарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді тіпті тыныш жатқанға тұншықтырып алмадым ба екен деп тағы күдіктеніп, қолым қалтырап құндақтың бетін аштым, тірі екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Беті бүрісіп, қатты өкпелегендей аузы кемсеңдеп, өзінің үйреншікті айқайына басты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолым әлсіреп қалған ба, өңірімді ашу да оңай болған жоқ, байғұс баланың қарны ашып қалған екен, солқылдатын келіп сорады; мына жаныққан жанталаста қайбір сүт болсын, ауық-ауық ызаланып бақырып қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әбден ентігімді басып, есімді жинап, төңірегіме көз салдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мылтық даусы естілмейді, жолым болып, жаудан қарамды үзін кеткен түрім бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төңірек жым-жырт, ымырт үйіріліп, көз байланып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баламның ар жағына, аз да болса, ел қондырып бетін бүркеп, қалжыраған денем балбырап дем алып, тағы да біраз отырдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек астымнан сыз өтіп, тұла бойым құрысып тоңази бастағанда орнымнан тұрдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде барып орманның ішінде жалғыз қалғаным есіме түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Манағы ат айдаған жігіт қайда? Сиыр қуалаған Прошка қайда? Жалпы біздің адамдар қайда? Оларды қай жақтан іздеуім керек? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қай жаққа қарай жүрерімді білмей, состиып тұрып қалыппын, бір қатерден арылдым ба дегенше болған жоқ, тағы да бір қауіп алдымнан көлденең шыға келді — адасу қаупі жауып тұрған оқтан жеңілірек болғанмен, бұ да мені аз қинаған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Орманның түбіне қарай қаш» деген ат айдаушының сөзі есімде қалыпты, бірақ орманның ортасы қайсы, шеті қайсы, ен далада өскен мен бейбақ оны он жыл ойласам да, таба алатын түрім жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Миымның жеткен жері, ең әуелі алдымды емес, қарға түскен ізіме қарап артымды анықтап алу |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан не де болса тәуекел деп, ізімді жалғап сол бағытпен тарта беру |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шамамен бағытымды белгілеп алдым да жүре бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көз байланып қалды, қараңғылық қоюлаған сайын менің үрейім де қоюланып, тұла бойымды құрыстырып барады, оның үстіне түнге қарай аяз да қатайып келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір жүрем, бір тұрам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кезде саусағыма жып-жылы бір нәрсе тигендей болды, қолым суланып шыға келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балам кіш етіп қойыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді не істеймін? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Астын құрғатып, жаялық алмастыратын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бар бітіргенім, пальтомның түймесін ағытып, қойныма тығып алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді қайтейін өз жылуыммен кептірмесем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол күнгі түн маған ғұмыр бойы таусылмайтындай көрінді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауық-ауық тоқтап, ағашқа арқамды тіреп, баламды кеудеме қысып, жүрелеп отырып дем алам, бірақ түнгі аяз байыз таптырып ұзақ отырғызбайды, тағы да бүкшеңдеп жүріп кетем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қараңғы қалың орманның ішінде бағыт бағдарымды әбден жоғалтып алсам да әйтеуір жүре берем, «адасқанның алды жөн», — өзіме бара жатқан бағытым дұрыс көрініп еді, біраздан кейін оған да күмәнім күшейді |