Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дұшпанның бұл істеген ісі партизан қимылын мықтап күшейтеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жау тылындағы аяусыз соғыс енді басталады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Носовец ақырын сөйлесе де тығыз дауыспен сөзін нығыздап тастап отыр еді, соңғы жағында даусы қаттырақ шығып кетті, есіне түсіп кетті-ау деймін, «оятып алмадым ба» деп маған қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен кірпік астынан бағып қимылсыз жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Даусын бәсеңсітіп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Солай, жолдас Еділбаев, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек «Иә-а» деп ауыр күрсінді де қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, опасыздар мен сатқындарды аяусыз жазалаймыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар немістерден емес бізден қорқатын болсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білемін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлі де бас бағып бұғып отырған, тіпті кешегі кейбір белсенділер де бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұзамай оларды да бір жағына шығарамыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл соғыста бейтарап адам болмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Я жayмен болды, я бізбен болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзің білесің, немістер партизанды тұтқынға алмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сені мен бізге шегінетін жер жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жеңсек тіріміз, жеңбесек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деп тоқтады Носовец |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сәл ойланып: — Осыны әр партизанның миына шегелеп қою керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаудан титімдей рахмет күтпесін, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кешегіні көргеннен кейін қай партизан алданар дейсің, — деді Қасымбек жайымен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ақымақ бастар аз емес, сондықтан да осы ұғымды шегелей беру керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаны қысылғанда жалтарып шығатындар табылады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ондайларды аямау керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Немістер қатал жазаға көшсе, біз дұшпандар мен сатқындарға одан бетер қатал жаза кесеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еркектердің сөздері қатайып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезге дейін жауын-жауынның арасымен дегендей бұқпантайлап жай бағып келіп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір құдіреттің арқасында кешегі қырғыннан да аман шығып, жолым болып жұбайыма қосылған соң баяғы күнім қайтып оралғандай сезініп, арқа басым кеңіп қалып еді, сөйтсем нағыз жанып тұрған оттың ортасына енді келген сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өз тәнім жеңілдегенмен қол-аяғыма тұсау болған нәресте бар, оның іштегі салмағынан сырттағы салмағы әлдеқайда ауыр боларын сезем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыны ойлағанда тұла бойым тоңазып, көңілім құлази бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы оттың ортасынан мына титімдей тірі жанды қалай аман алып өтемін? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қар үстіне домалап түскен сарғыш құндақтың орта тұсынан қан бұрқ ете қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басымды оқыс көтеріл алыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Барлық еркек аңырайып маған қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шошып кеткен жоқсың ба? — деп Қасымбек үрпие, орнынан жүрелеп көтеріле берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Маған баланы әперіп жіберші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бала тыныш |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұйықтап жатыр ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек айтарын айтса да күйбеңдеп орнынан тұрып, құндақты еппен ұстап маған әперді, бастапқыдай емес, қолы үйреніп қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Носовец те түрегелді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал жұбайыңыздың қол-аяғы жеңіл болсын, — Ере шықпақ болған Қасымбекті тоқтатып: — Сенің асықпауыңа да болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үй-ішінің әңгімесіне бөгет болмайын, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Носовец шығып кеткен соң Қасымбек пешке отын салып күйбеңдеп әуре болып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Үйдің іші ысып кетті, жаға бермесейші, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— А? Ысып кетті ме? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек пештің аузына апара берген ағашты, не қыларын білмей, кішкене ұстап тұрды да, жерге тастады, содан кейін сәкінің шетіне келіп отырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Не айтарын білмей менің қолымдағы құндаққа қарай береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғашқы күні екеуміз бір-бірімізге айтар сөзімізді таусып алған сияқтымыз, бастап кешкен хикаяларымызды айтып болдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ел-жұртты, ағайын-туғанды еске алайық десек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
көңілімізге келіп кептеліп тұрған сөзге екеуміздің де аузымыз бармайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Елді айтсаң-ақ ар жағында аһ ұрған арман бітеу жатқан ішкі жараңды тырнап сыздатып қоя береді, болашағымызды сөз етуге |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Келешегіміздің кейінгімізден де қиын екенін екеуміз де сеземіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны болжауға мен ғана емес, Қасымбектің де батылы бармайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтіп арғы мен бергіге жоламай, қатерлі ойдан аттап өтіп, ғайыптан басымыз қосылған азғана қуанышымызды талғажау етіп, екі-үш күн көңілімізді алдарқатып келіп едік, енді байқасам жұбайыммен қауышқан алғашқы қуанышым сұйылып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қиын ойларды қанша ойламайын десем де, ол құрғыр ойлатпай қоймайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы сөздерінен байқап қалдым: бұлар тек ажалға бастарын байлап қойып қана соғысатын адамдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Әке» дегенмен жан қалмайды деуші еді қазақ: бұл жан қалатын жер емес екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Не өмір, не өлім» деген ұранды естіп едім, соның шын мағынасына енді көзім жетті, «көзім жетті» емес-ау, тіпті көзім көрді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арқасын қара орманы — қалың еліне тіреп қойып соғысатын майдан емес, оңы мен солы, алды мен арты айнала жау, орман паналап, сай сағалап, түн жамылып соғысып жүрген жандар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындай нағыз қысылтаяң, алапат кезеңде Қасымбектің мойнына масыл болып мініп алыппын, және біреу емес, екеумін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны Қасымбек сезбейді деймісің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине сезеді, бірақ маған білдірмейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті болашақ сүргінді былай қойып, осы аз күн тыныштықтың өзінде менің осы арада болуымның өзі ерсі екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кілең салт басты, сабау қамшы жарақты жауынгерлеріне бөлініп, мені төңіректей беруге Қасымбектің өзі де қысылады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«қатын жанды» деген ат жас адамның шамына тиеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Комиссары «асықпауыңа болады» десе де ол ұзақ отыра алмайды, несін жасырайын, ішімнен қасымда ұзағырақ отыра тұрғанын жақсы көрем де оны қызметінен қалдырып көп бөгей алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өзі тіпті оянатын емес қой, — дейді Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жаңа сендер келерде емізіп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарны ашпаған ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Е, бәсе, тіпті ұйқысы қатты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әкесіне сәлем беруді де білмейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кәне, орнына салайын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек баланы орнына салып, менің қасыма келіп отырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арада өткен уақыт жатырқатып тастады ма, әлде бұрын да бір-бірімізге емін-еркін ашылып, етене үйренісіп кете алмадық па, балалы болсақ та екеуміздің арамызда еркіндік жоқ, оңаша қалсақ-ақ сөйлесетін сөз таппай кібіртіктей беретін болыппыз, содан екеуміз де іштей қысыламыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайта Абан келіп қалса даңғырлап сөйлеп, осы қысылысты тарқатып, көңілімізді көтеріп тастайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек үндемеген соң көңілдегі күдігімді өзім айттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Осы мен сендердің аяқтарыңа оралғы болатын шығармын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Неге? — деп селт етті де, Қасымбек сұрағының ерсі екенін өзі де түсініп, үндемей қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Негесі қалай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарау ат мініп жауға шабатын жауынгердің құлынды бие жетелеп жүргенін көріп пе едің? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көңілімде жүрген сөздің аузымнан қалай шығып кеткенін байқамай, айтуын айтып алып, қысылып қалып едім, бірақ Қасымбектің құдай оңдап күліп жібергені |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан бойым жеңілдеп мен де күлдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы күлкінің бір рахат болғаны — қабыспай тұрған арамызды біріктіріп, қыртысымызды жазып жіберді, Қасымбек мені құшақтап бетімнен сүйіп алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әрине оңай болады деп отырғаным жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз ылғи жортуылдағы адамбыз ғой, — деді Қасымбек менің шашымнан сипап, — Бір жерге жасыруға қазір деревнялардан да тыныштық кете бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әзір бірге боламыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Степан Петровичке де айтқанмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол онша құптай қоймаса да қарсы болмады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағында |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
тағдырдың салғанын көре жатамыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
6 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Адам үш күннен кейін көрге де үйренеді» деуші еді Қамқа әжем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тоңғағы қатпаған жас шаранамды көтеріп жүріп түзде жортқан партизан өміріне қалай үйреніп кеткенімді өзім де байқамай қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төсектен бас көтерісімен-ақ қарап отырмай өз тіршілігімді өзім қарайтын болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бес-алты күннен кейін бір баланың шаруасынан артылып, медсестра Шура «сіз әзір көп қимылдамаңыз, өзім-ақ істеймін ғой» десе де қарап отыра алмай, оған да қолғабысымды тигізетін болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менсіз де шаруасы мен қиындығы басынан асып жатқан мына қауымға масыл болуым ұят сияқты көрініп, Дуня апайдың үйінде сонша уақыт бұғып жатып, керенау тартқан бұйығы қалпымнан серпіліп еңсемді көтердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның үстіне Қамқа әжемнің Қасымбекке айтқан сөзі бар-ды: қызым мені жерге қаратпайды, серігіңе жарайды, қарның ашса қуырып же, шөлдесең қайнатып іш, бәріне шыдайды, — деп еді, Қасымбек етігімен су кешіп жүргенде балпиып жатып алғаным |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауыл әйелдерінен көргенім бар, белімді мықтап тұрып таңып алдым да тұрып кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сірә қарекет аңсап қалсам керек, кәдімгідей серпіліп, бойымда сергектік пайда болды, сыртқа шығып төңірегіме көз салып, көкжиегім ашылып, өрісім кеңи бастады |