Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өстіп жүріп екі-үш айдың қалай өтіп кеткенін байқамай қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қақап тұрған қыстың ортасы ауып, көктемге қарай бет алған түрі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жылу аңсап көптен күткен тәтті үмітіміздің есесіне мен лагерьге келген соң ұзамай-ақ бәрімізді қуанта толқытқан үлкен үмітіміз ортайып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өткен жылы декабрьде біздің әскер Москва түбінде үлкен шабуылға шықты деген қуанышты хабар алғанбыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі-үш айдың шамасында бізге де келіп қалар деп жұрттың бәрі де қуанып жүрді, сақ сөйлейтін Қасымбектің өзі «амандық болса, біздің әскер келісімен елге қайтарам» деп айтып қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Партизандарға келіп қосылушылар көбейіп, басқа жерлерде де отрядтар пайда болды дегенді естігенбіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің жігіттер де қимылын күшейтіп, Қасымбек лагерьге сирегірек түнейтін болған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір жағынан Қасымбек үшін қорықсам, бір жағынан жақындап келе жатқан жеңіске қуанып жүрегім алып-ұшып жүрген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әсіресе Степан Петрович көңілімізге мықты жел берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Партизандарды жинап алып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қызыл Армия Москва түбінде фашист армиясына қатты соққы берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олардың таңдаулы күштерін талқандап шабуылға шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жетінші ноябрьде Қызыл Алаңда парад қабылдамақ болған есуас Гитлер қазір жанталасып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Азаттық күні жақын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қол қусырып қарап отырмай, жay тылын аяусыз талқандап, жеңімпаз жұмысшы — шаруа Қызыл Армиясын біз де жеңіспен қарсы алуымыз керек, — деп жалынды сөз сөйлейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жауынгерлерді тапсырмаға аттандырар алдындағы осындай бір-екі жиынға мен де қатысқанмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Қанға қан! Жанға жан! Сталин үшін!» деп Степан Петрович ұран тастап, партизандар уралаған кезде менің де делебем қозып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңа жылдың алдынан-ақ партизандар қатарына қосылушылар көбейе бастаған, кейде біртіндеп, кейде екі-үш адам болып келіп қосылып жатты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Лагерьде жеркепелер де көбейіп, қыстың көзі қырауда кәдімгі әскери жаттығу оқуы жүргізілді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын қолына қару ұстап көрмегендерді жауынгер етіп шығару үшін ертеден кешке дейін қуалайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соғыстың алдында екі жыл әскер қатарында қызмет еткен Абан сияқты солдаттар қазір кішігірім командир болып жаңа келгендерді үйретіп жүр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңа жылдан кейін біздің отрядқа бір бала жігіт қосылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аты Прохор екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт та, мен де оны Прошка дейміз, жігіт дейтін де еш нәрсесі жоқ, кәдімгі бала |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ең мықтағанда жасы он бесте болар, өзі талдырмаш, сүйегі де шитік кішілеу |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қушық сопақ бетті, тұмсық ұшы қайқылау, үстіңгі ерні дүрдиіп ілгері біткен де, астыңғы ерні кейін шегініп, тісіне жабысып, аузынан су ағып кететіндей екі езуі салбырап тұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қабағы қалың көзін сәл сығырайтып, аузын ашып, көрген нәрсесіне таңырқап қалған — нағыз сәби кескін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Прошканы қазан-ошақ жаққа менің қасыма беріп қойды, өзі бір тіл алғыш жақсы бала екен: отын жарады, су тасиды, от жағады, картоп аршиды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неге жұмсасаң да тындырымды, үндемей жүріп істей береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мені жатырқай ма, әлде мінезі тұйық па, кісімен жөндеп сөйлеспейді, сәби жүзіне терең ұялаған реніш бар сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлде үлкендерден бөліп, түнгі жорыққа қатыстырмай қазан-ошақтың басына қойғанына ренжи ме екен? Түрткілеп сыр тартып көрсем де ашыла қоймады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әке — шешең бар ма? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Олар қайда? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Анда, — деп қолын сілтей салды да, содан кейін: — Деревняда, — деп анықтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Олар қорықпай сені қалай жіберді? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен олардан сұраған жоқпын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін мен де шұқылай бермедім, сөйлескісі келмесе қайтейін, қаршадай болып алып, тас түйініп ішін бермейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда да Прошканы жек көрмедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті бала енді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қыршын жасын аяймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Он шақты күн өткен соң Прошканың өзі сөз бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тетя Надя |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мені неге тапсырмаға жібермейді, а? Сіздің ойыңыз қалай, а? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен әлі кішкентай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деп қалып, ренжітіп аларымды сезіп тілімді тістей қойдым да |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен әлі жассың ғой, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен неге жас боламын, — деді Прошка ренжіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен биыл он алтыға шығамын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Енді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Он сегізге дейін әскерге алмайды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, партизандардың заңы басқа |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұнда шалдар да, балалар да соғысады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жоқ, партизанның жөні басқа, — деді кәдімгі кексе адамша маған түсіндіріп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жас адам жауға қарсы соғыспасын деген заң жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің ойымша мұның себебі басқа |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қой, одан басқа не себеп болсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір соғыса білетін үлкендер де жетеді ғой, — деп жұбатқан болып едім, оған Прошка иланбады, өзінің басқа бір күдікті ойы бар екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Олар маған сенбейді, — деді Прошка жасырын бір сыр айтқандай даусын төмендетіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Неге сенбейді? — дедім мен таңырқап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Надя апай, менің сізден үлкен өтінішім бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Істейсіз бе? — деді жалынышты дауыспен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қандай өтініш? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сіз орындайсыз ба, Надя апай? Сіз жақсы кісісіз ғой, — деп жалынды Прошка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, орындайын, қолымнан келсе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айта ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сіздің күйеуіңіз командир ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сіз оған айтыңызшы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Маған сенсін, жарай ма? Meн алдамаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен адалмын, Надя апай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сені арам деген біреу бар ма? Оның не? — дедім таңырқап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ешкім арамсың деп айтқан жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ ішім сезеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар маған сенбейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баланың сөзіне басым қатып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Неге сенбейді? Айтшы өзің түсіндіріп, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Прошка әлденеден қысылғандай іркіліп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарқабақтағы қызыл қырғын, оққа ұшып құлап баратқан әйелдің құшағы жазылып кетіп қолындағы кішкене құндақ дар үстіне домалап түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тұла бойым тітіркеніп, шошыңқырап қалдым, оны Қасымбек те сезіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бір нәрседен шошыдың ба? — деді елеңдеп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ана құндақты маған әперіп жіберші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек орнынан тұрып, жөргекте ораулы жатқан нәрестенің қасына барып, еңкейе берді де, қолына алуға бата алмай иілген күйі іркіліп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неғыларын білмей дәрменсіз кескінмен көзі жәудіреп маған қарайды, «қорықпа, әпере бер» деген ишарат білдіріп, басымды изедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Саусағы батып кетсе сындырып алатындай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек құндақты қолының ұшымен ғана ұстап, толы тостаған ұсынғандай маған әкеле жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөз арасында аңғарғаным Қасымбектің беті тотығып, қарауытып өңіне бұрын мен көрмеген сұс кірген, дауысы да жуантып, кісіні қаймықтыратындай қатайып кеткен екен, қанша жақын тартсам да осынысынан іштей именіңкіреп қалып едім, мына түрі бұрынғы етене Қасымбегімді қайтып әкеліп, іші-бауырымды жылытып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баланың бетін ашып қарауға да бата алмай маған беріп жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзім байқамаған еркін ептілікпен баланы қолыма алып, Қасымбек көрсін деп, бетін аштым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бет-аузы бір шөкім боп бүріскен қызыл шақалақ ұйықтап жатыр, емшек сүтіне тойып алғасын оянар емес, мәз болып Қасымбекке қараймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек баласының бетіне мойнын созып үңіле қарайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байқаймын әзір, мына жұдырықтай қызыл шақадан еш нәрсе ажыратып танып тұрған жоқ сияқты, сонда да менің көңілімді аулағысы келген болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өзі кімге тартқан? Саған тартқан ба, қалай? — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Маңдай жағы, бет-бітімі саған ұқсаған, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өтірік айтқаным жоқ, маған солай көрінді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектің де менен күткен жауабы осы ғой, үстіңгі ерні түріліп, мәз болып жымиып қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қызыл шақа ата-анасының көзқарасын сезді ме, түсінде терең бір өксіп алды да, титімдей беті тыжырынып, аузы кемсеңдеп, шырылдап бастап, даусын үдетіп айқайға басты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек сасып маған қарайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қарны ашқан шығар, емізем ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек кішкене қипақтап тұрды да: |