Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз бір қарағайы мен қайыңы аралас орманның ішінде жүр екенбіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл арада қылқан жапырақты шырша, мен білмейтін және бір ағаштар кездесіп қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төбені айнала тескен тышқанның ініндей сай баурайында томпиған жеркепелер көп; төбелерін қар басып, сырт көзден тасалап тастағаны сонша, әдепкіде оларды жоталанған қар үйінділері деп ойлағам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір қарағанда елсіз болып көрінген орманның осы қуысында қыбырлаған, құжынаған өмір бар екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол өмір беті қатып қалған жердің сыз бауырын жылытып, қар астына кіріп кеткен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен жатқан жеркепе кішілеу жыраны бауырлай үңгіп қазылған, сол жыраның айналма иірімінде әжептәуір шаруашылық бар екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі-үш ат шана доғарулы, аттар сол шананың үстіндегі шөпке бас қойған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Буыншықтар, тендер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағында шыршаның бұтағынан итарқа қып жасаған күркенің ішінде қызыл қасқа сиыр күйсеп тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кәдімгі бір ауылдың тіршілігі сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айтпақшы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
мына сиыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, бұл Дуня апайдың Зойкасы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Желіні жер сызған қызыл қасқа |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қазір желіні кішірейіңкірепті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күйісін іркіп, таңырқағандай мойнын бұрып маған бір қарап алды, тостағандай көзі дымқыл тартып мөлдіреп тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еріксіз қолымды созып едім, жалаңаш кең танауы делдиіп иіскеді де, саусағымды жалап алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді бір келгенімде сыриған ұзын солдат құйрығымен жер сүзе төмен жүрелеп сиыр сауып отыр, ебедейсіз ұзын қолы сүттің жартысын өзінің тізесіне шашыратады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің сыбдырымды естіп есік жаққа жалт қарап еді: Абан екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Heгe екенін білмеймін, екеуміз де қысылып қалдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сіз мұнда ма едіңіз? — деді Абан ұрлық қылғандай сасып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шелегіңді бере ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен сауайын, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Осы сиырды өзім сауып жүр едім, — деді Абан күліп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Несін жасырайын, сауыншылығым шамалы екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек әйтеуір балаға сүт болсын деп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Оның рас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сиырдың желіні қайтып қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйде жүргенде кішкентайымнан сиыр сауып үйренгенмін, осыдан кейін Зойканы өзім сауатын болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйел қолын сезді ме, жануар исініп, сүті молая бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мал баласын жасымнан жақсы көруші едім, бірақ бұл сиырға деген ықыласым бөлектеу |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екеуміз бір сарайды паналап жан сақтаған соң, мал да болса қатерлі сәтте қасымда болған серігім сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның үстіне Дуня апайдың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
иә, Дуня апайдың көзіндей ыстықтығы да бар маған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдамшы сезім, қайдам, осыны мен ғана емес, Зойка да сезінетін сияқты, мен келген сайын сүт исі айқын исініп тұрғанда екеуміздің де бойымыз бусанып аналық сезім оянғанын сеземін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адам тіршілік қылған жердің бәрі бірдей екен ғой өзі — мұнда да сол тірлік, тек тірліктің ең бір жұпынылау түрі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ортақ қазан көтерілмей жұрт екі-үштен орайласып астарын кішкене котелекке пісіреді екен, бір үлкендеу кастрюль табылып, мен соған сорпа пісіріп, ас үстінде аз ғана командирлердің басы қосылатын болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Азығымыз да мол емес, бірақ әзірге ашыққан жоқпыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жортуылға шыққандар ауыл жұрттан бір нәрсе қарманып келеді де сонымен үзіліп кетпей біріне-бірі жалғасып тұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек атқа жегіп жүріп ас пісіретін жорық кухнясын қолға түсіргісі келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Партизандық соғыс бір күндік емес, артымыздан оқ-дәрі, азық-түлік жеткізіп тұратын тылымыз жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір жетіден кейін Қасымбек екеуміз бөлек зілмәнкеге көштік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол бұрын Абандармен бірге жайып жүр екен, енді кәдімгідей оңаша отау болдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан келіп, «Нәзира жеңгей, сізге отау тігіп қойдық, жүріңіз» деп медпункттен алып келгенде, кәдімгідей жүрегім лүпілдеп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мың жасағыр, жігіттер де келістіріп істеген екен, төбесін ғана емес, қабырғаларын да қарағаймен шегендеп, бұған да бір жердей тауып алып темір пеш қойыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қыста қазылған жер үйдің ызғарын қайтарып маздатып от жағып жіберген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Іші тап-таза, қарағай исі аңқыған жеркепе қауіп-қатерді, алмағайып заманды ұмыттырып мені балаша мәз қылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жан-жағыма сүйсіне қарап аз тұрдым да, жүгіріп барып баламды әкелдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңа зілмәнкеге көшкенім кәдімгідей мейрам болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Снарядтың жез қорабынан жасаған май шам пілтесінің жоғарғы жағы түтіндесе де, жеркепені сарғыш-күңгірт нұрға бөлеген, темір пештің үстінде бүлкілдеп қайнаған сырлы кастрюльден шыққан сорпаның тәтті буы қолқаңды қауып танауыңды жыбырлатады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
От басында Носовец, Абан, Николай, Қасымбектер отыр, күйеуі алыстан базаршылап келген әйелдей мәз-мейрам болып мен жүрмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күйеуім, балам бар, жылы үйім, отбасы өмірім бар әйел сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына қонақтардың жайбарақат әңгіме соғып отырғандарының өзі маған бір рахат, оның ар жағында да жайдары, жарқын қуанышым бар сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құндақта жатқан кішкентай сәбиім жеке тірлік иесі болып, күн асқан сайын бөлектенудің орнына қолқама кіріп баратқандай, тәніме жақындай түседі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ересек әйелдер ауылда балаларын сүйгенде «тас емшегімді жібіткен» деуші еді — сол сөздің мағынасын енді түсініп келем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ойпырым-ау, тіпті үйлі — баранды әйел болыппын-ау, күйеуім, балам қасымда |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бақытымның ар жағының ішкі екенін сезсем де алдарқанған көңілімді айнытқым келмейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адам баласының қай арманы орындалып жатыр, кешегі қияметтің ішінде, осыны да көрмей өліп кеткенде қайтер едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Партизандардың «тапсырма» дейтіні болады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мектепте жүргенде балаларға үйге тапсырма беретін, мұны да дәл солай атайды, тек мазмұны бөлектеу |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түнге қарай партизандар үлкенді-кішілі топ болып, қару-жарақтарын асынып кетіп жатады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейбіреулері жараланып келеді, келмей қалатындары да болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде үлкендеу топ бастап Қасымбек те кетеді, кетерінде сыр білдірмегенсіп: «таңға жақын оралармыз, сен алаң болмай ұйықтай бер» дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл сөзді түнгі бейбіт күзетке бара жатқан адамдай, әншейін жай ғана айта салады, бірақ мен алаңсыз ұйықтай алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлсін-әлсін оянып қыбыр еткен сыбдырға құлақ тігем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайтып келген соң да, мені қорқытқысы келмейтін болар, Қасымбек еш нәрсе айтпайды, «жолымыз болып, тапсырманы сәтті орындадық» деп қоя салады, түк қатері жоқ сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша қатерлі болғанын Абан келіп сөйлегенде білем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол түнгі ұрыстан қызуы басылмай, самбырлап, тоқтаусыз сөйлеп, болған оқиғаны құйқылжытып түгел айтып береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арасында қызып кетіп, дауыстап «ана жердегі әлгі» деп Қасымбекті де әңгімеге еріксіз араластырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен әрі сүйсініп, әрі үрейленіп, жүрегім дірілдеп тыңдаймын, ыстық, суық толқын денемді қатар қарып өтеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әбден күдерімді үзгенде, төбеден түскендей ғайыптан кездескен, қазір де сағат сайын жоғалтып алу қатері арылмаған Қасымбегімнен екі елі ажырасқым келмейді, бірақ шаруасы басынан асып жатқан Қасымбек менің қолыма тие бермейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түнгі жорықтарын былай қойғанда, мойнында «қанша адамның қамы бар, әлі бой түзеп болмаған отрядты жарақты әскер қылу оңай болсын ба, оның үстіне бұрын қолына қару ұстамағандарды үйретуге де талай тері төгіліп, жорыққа шықпаған күннің өзінде де мұрнынан шаншылып жүреді; бір жағынан бала жылап, түнгі ұйқысының да мазасы шамалы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ондайда тыныш жатудың орнына Қасымбек менен бұрын оянып, жөргекке жармасады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Сен ұйықтай бер, астын өзім құрғатам ғой», — деп жатқызып тастаймын-ау, бірақ ондай ұйқыда маза бола ма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұздап қалған жер үйдегі баланың астын жуғанда жылағаны да бір түрлі: ерні ерніне тимей қыбырлап, қалтырап жылайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баланың бойын жылытып, емізіп ұйықтатқанша Қасымбек те ұйықтамайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Денем тоңазып келіп Қасымбектің бауырына тығылам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Суық үйде шешінбей жатқан қалың киім тәнімді бөліп тұрса да күйеуімнің бар жақындығын сезем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тұмсығымды тамағына тығып, бұйығып жатып, кір-қоңы алынбаған жорықтағы еркектің ашқылтым жылы исін рахаттана жұтам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы сенімді, жылы денеден айрылып қалатындай қорқып, кейде тас қылып қысын, құшақтан алам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Нәпсісі түскір оянбады деп несіне көлгірсиін, бірақ нәпсімді қорқыныш тежеп, нәпсіден де үлкен етене ет жақын ерекше сезіммен құшырлана түсем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек ерте тұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде түннің де бір уағында шығып кетіп қарауылды тексереді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын да күйеуім ширақ, жинақы, әскер тәртібін бұлжытпай орындайтын, бірақ бұрын жоғарыдан берілген тәртіпті орындаушы болса, қазір мазасыз қожайын сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұған тәртіп беріп жатқан адам жоқ, барлығын өзі ойлап, өзі қадағалап, өзі тындырып жүреді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек бір бағынатын, қаймығатын адамы Носовец |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол қырықты алқындырған тәжірибелі кісі болғандықтан ба Қасымбек оның алдына шықпайды, ылғи ығында болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің алған әсерім бойынша Носовецте өзінен ірі ықтыратын бір өктемдік бар, оның неден екенін әзірге түсіне алмай қойдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Былай қарағанда екеуінің праволары тең сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектің ротасының аман қалған солдаттары мен орманға жинала бастаған партизандар бірігіп отряд болған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек командир, Носовец комиссар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дегенмен Носовецтің ірілігін Қасымбек екеуміз ғана емес, жұрттың бәрі сезеді, бірақ содан кейінгі мықты менің күйеуім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұныкі де өзінің еңбегімен, қасиетімен алған беделі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аз уақытта бір аңғарғаным бұ жерде онша шенге қарай қоймайды екен, өйткені шен беріп жоғарылатып, шенін алып төмендетіп отыратын жоғарғы жағың жоқ, жұрт жоғарғыларға қарап алақтамай, тек қолынан келетін адамдарды ғана сыйлайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектің бір қасиеті сөзге сараң да іске тындырымды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Не ойласа ішінде, барлық істі үндемей, дабырасыз тындырып жүреді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай тағала мына алапаттан аман алып шығып, өмір берсе, мен үшін Дариға жеңгем арман ететін, нағыз бір орнықты, мықты жігіттің етегінен ұстаппын, болашақ өмірім де бұлтақсыз, берік, жайлы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір байқағаным, болашақты онша көп ойламайтын болыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күнделікті тіршіліктің өзі маған жетіп жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен де енді мына жұрттан бөлек бап күткен масылдықтан арылып, өз алдына бір шаруашылық сияқты партизанның қотанында ұсақ-түйек кәдеге жарап, тыпыршыған көптің бірі боп келе жатырмын |