Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен саған Шураны жіберейін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір бір айналып келемін, — деп, ақырын шегіншектеп барып есіктен шығып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелгі күнім маған еш нәрсені ойлатқан жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аман-есен босандым, бұ да бір үлкен қорқыныш күдігім еді, және сонымен бірге, тіпті аспаннан түскендей, күтпеген жерден Қасымбекпен қауыштым, — қатар келген екі қуаныш уайым-қайғының бәрін ұмыттырып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті өзім қақ ортасында болып, ғайыптан тірі қалған қызыл қырғын да жан шошытқан сұмдық үрейі мен өткір уытын жоғалтып, адам бастығырлыққанда көретін сорақы түс сияқты елестей бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді не де болса арқа сүйер азаматым бар, Қасымбегім қасымда |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан мен Қасымбек сорпасының буы бұрқырап, исі аңқыған тәтті тауығын әкеліп қанша ішкізгенде, рахаттанып терлеп, тұла бойым балбырап, соғыс деген пәлені түгел ұмытып кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тура өз ауылым-ошағыма, Қамқа әжеме қайтып оралғандай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ойлап қарасам ет жақын адамдарыммен шүйіркелесіп, алаңсыз шай ішпегелі не заман |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Және бір жолым болғаны — партизандар төрт-бес күн ешқайда шықпады, оларды да ешкім мазаламады, тыныш болды, Қасымбек қасыма жиі келіп, кейде тіпті ұзақ отырып кетіп жүрді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан болса, өзі тіпті туған жеңгесі табылғаннан бетер қуанып жүр, дабырлап жиі келіп, асты-үстіме түсіп балаша баптайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен де екінші күні басымды көтеріп, үшінші күні аяғыма басып кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді менсіз де шаруасы жетерлік Шураны алаң қылмай темір пештің үстіне су ысытып, баламның жаялығын өзім шайып кептіріп, өз шаруама қолым жетіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шура маған алғашқыда әжептәуір кеуделі көрініп еді, сөйтсем оны қампитып тұрған сырмақ телогрейкасы екен, оны шешкенде жіп-жіңішке талдырмаш қыз болып шыға келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сопақ беті созыңқы, ұзындау біткен тұмсығының ұшы қайқы, ақсары |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білегі жіңішке, ұзын қолы жұмысқа епті-ақ, бір тыным таппайды, оның есесіне сөзге сараңдау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ, қанша айтқанмен затымыз әйел емес пе, екеуміз, бір-біріміздің жағдайымызды тым тәуір білісіп алдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шура, денесі нәзік, ши борбай болғанмен, менен үлкен болып шықты, жасы жиырмадан асып кетіпті, сонда да күйеуге шықпаған көрінеді, бір жақсы жері бұл елде ондайды кәрі қыз демейді екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Медициналық техникум бітіріп әскерге алынған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлардың бөлімдері де қоршауда қалып, шегініп келе жатқанда немістерге кездесіп қатты соғыс болыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол алас — қапаста санитарлық бөлімнің үш-төрт адамы бөлініп қалады, іштерінде бөлім бастығы капитан — дәрігер бар екен, оған оқ тиіп ауыр жараланыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлар носилкаға салып, орман ішінде сүйретіп келе жатқанда дәрігер қайтыс болыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыны айтқанда Шура көзіне жас алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан қаңғып жүріп Қасымбектердің тобына қосылыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Бұл бір үлкен хикая, кейін бір реті келгенде айтармын» дейді Шура |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі бала тауып көрмесе де көп нәрсені біледі екен, оқыған емес пе, маған біраз жәйттерді үйретіп тастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Далаға ұзағырақ шығып, лагерьді араламасам да, партизандардың тұрмыс-тірлігі осы кішкене зілмәнкенің төңірегінен-ақ көрініп тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл тіршілік көшпенді қазаққа пәлендей тосын көрінбейді, көшіп баратып, жолшыбай кәдімгі қос тігіп аялдаған сияқты, тек бір айырмасы қазір жаз емес, қыс, соған орай қостың орнына уақытша жеркепе қазып алған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал мен жатқан жеркепені, «уақытша» деу де қиын, тек есіктің орнына қалың кенеп ілгені болмаса, төбесін сірестіріп тұрып қарағай бөренелермен жапқан мығым дүние; дәл төбеге тақау іргеде кішкене екі терезесі бар, күндіз кәдімгідей жарық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл өзі жаралыларды қабылдауға арналған медициналық пункт екен, қазір жатқан жарақаттылар жоқ, беймезгіл босанған әйелді қабылдап отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бір-екі жеңіл жараланған партизандар бар екен, олар анда-санда қолын, жарақаттарына дәрі жаққызып, таңдырып кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан келесі күні, буын бұрқыратып котелокпен сүт пісіріп әкеліпті, бір қолында бос бутылка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Нәзира жеңгей, міне бөтелке таптым, тек емізік таба алмай қор болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына дәрігерлерде емізік жоқ па екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Оны қайтесің? — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайткені несі? — деп таңырқады Абан, — Балаға емізбейсіз бе? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жаңа туған балаға сиырдың сүтін емізе ме екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол болмайды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Болмайды дейсіз бе? — дейді Абан таңырқап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сондайы бар ма еді, ойбай-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менікі әйтеуір не де болса тоқ болсын дегенім еді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қыз мәнісін кім білген деп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Балаға үш-төрт айға дейін сиырдың сүтін беруге болмайды, — деп түсіндіреді Шура |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Оның организмі aнa сүтінен басқаны көтере алмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сендер өзі айта бересіңдер-ау деймін, — дейді Абан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қыстың көзі қырауда, айдалада апанның үстінде туған бала сиырдың сүті түгіл түйенің сүтін де көтереді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз біраз күліп алғаннан кейін Абан: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарайды ендеше сүтті өзіңіз ішіңіз, Нәзира жеңгей, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда да со баланың ішіне барады ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сүттен тапшы қылмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өзіңіз тура сиыр сауып отырған адамдай сөйлейсіз ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Е, саумағанда ше, — дейді Абан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Айтпақшы кеше, өзіңіз тығылған сарайдағы сиырды ала келгенбіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жануар өзі сүтті сиыр екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дуня апайдың Зойкасы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, ертелі-кеш сауғанда кемпірім шелегін толтырып әкелетін, сүтті сиыр болатын, өз иесінің артында қалып, жануардың сүті тағы да маған бұйырғаны-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұмытқым келіп, жүрегімнің әрегірек түкпіріне тығып тастаған жан түршігер оқиғаны, осы сиыр тағы да тірілтіп әкеліп жүрегімді қыз еткізді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Зойканың қорасына тығылып, шыбын жанымды сақтап қалып едім, бүкіл деревнядан тірі қалған жан иесі екеуміз ғана шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ірі тұлғалы кемпірдің неміс солдатының автоматына жармасып өзіне қарай тартып, кенет буыны кетіп, денесі жұп-жұмсақ болып сылқ етіп құлап түскені көз алдыма тұра қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі етегі торғайдың қанатындай жалпылдап жан ұшырып қашып баратқан Наташасы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байғұс бала құтылып кете алды ма екен? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Келесі күні Қасымбекке еріп мен танымайтын бір адам келді, киім киісі әскери адам сияқты емес, бірақ әскерге қатынасы жоқ жәй адамға және ұқсамайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Белбеумен қынаған шолақ тон, басында құлақшын, аяғында пима, жинақы киінген: аласалау келген төртпақ кісі-еменнің түбіріндей мығым адам тәрізді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есіктен еңкейіп кіре беріп, Қасымбекке бұрылып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кәне, келіншегіңді көрсет, — деді еркін өктем дауыспен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір түрлі таныс дауыс, қайда естігенімді білмей қайран болып тұрмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбекке, «көрсет» десе де, оның көрсетуін тоспай-ақ, жанарында көңілді жарқын күлкінің ұшқыны бар кішілеу өткір шегір көзін маған қадап алыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзі қатты екен, мен қаймығып, қипақтай беріп едім, құдай оңдап ол жанарын тез тайдырып, Қасымбекке қайта бұрылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әйелің деймін-ау, айтпақшы үй-ішіңді көрсет деуім керек екен-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сендер енді тұтас бір семьясыңдар ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, енді аяқ астынан семья болып шықтық, жолдас комиссар, — деді Қасымбек ыңғайсызданып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Танысып қойыңыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің әйелім, аты Нәзира |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Келген кісінің мығым уысы менің кішкене қолымды көміп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, танысып қоялық, Носовец Степан Петрович |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен аузым аңқиып, қолымды қонақтың уысынан шығармай бажырайып қарап қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәсе, даусы тым таныс еді-ау, Дуня апайдың үйінде, пештің үстінде тығылып жатып, тыңдаған Носовецім осы екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалың жирен қабақ, ортасы өркеш ұшы добалдау үлкен мұрынды, алқымды кісі — өзін көре алмай бұғып жатып бұл кісіні көз алдыма дәл осы кескінде елестеткен сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлде дәл қазір солай көрініп тұр ма, білмеймін, әйтеуір түсін жатырқағаным жоқ, бұрын көрген адамымдай сезіндім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Демек, менің мына одағайлау көзқарасымды байқамады ма, әлде өзі білмейтін қазақ деген елдің, әйелдерінің мінезі осылай шығар деп ойлады ма, әйтеуір менің бажырайған көзқарасыма мән бермей: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Отырыңыз, қарағым, — деп рұқсат етті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тумысынан мысы басым адамдар болады, мен қалай отыра кеткенімді білмей қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сіз сол деревняда ұзақ тұрдыңыз ба? — деп сұрады ол, өзі де отырып жатып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ай жарымнан артық тұрдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кімнің үйінде болдыңыз? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Евдокия Герасимовнаның үйінде жаттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Евдокия Герасимовнаның? — деді Носовец маған таңырқай қадала қарап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, сол кісінің үйінде жаттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ар жағына шыдай алмай: — Мен сізді сол үйде көрдім, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мені ме? Мен сізді көрмедім ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен де сізді көргенім жоқ, бірақ сіз келгенде мен пештің үстінде тығылып жатқам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Барлық әңгімеңізді естіп жаттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кездескен жерімізді қара, — деп күлді Носовец, өзі оқыс қатты күліп, оқыс тоқтайды екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен өзімше мықты конспиратормын деп жүрсем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тура етегімнің астында жасырынып жатқан тыңшыны білмеппін ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сосын оқыс сұрақ берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сол үйге келген байланысшыны да көрдің бе? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Смуглянканы ма? — дедім де ерінімді тістей қойдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен бұл сырды Николайдан жасырамын деп, әлі Қасымбекке де ашқан жоқ едім, Носовецтің әлденеден секем алған шегір көзі мені тесіп барады, әзер жалтардым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Келгенін сездім |