Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ көре алғаным жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Даусым күмілжіп, сөзімнің артында бір қалтарысы бары айқын сезіліп тұрса да Носовец қазбаламады, мұны да қазақ әйелінің бір мінезіме жорыған болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Евдокия Герасимовна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— мен көргелі ол тұңғыш рет күмілжіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ол жайлы не білесіз? Сол деревнядағылармен бірге |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
кетті ме? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Менің көз алдымда қаза тапты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Немересін қорғаймын деп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неміс солдатының автоматына жармасып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Носовец төмен қарап аз уақыт үнсіз отырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иманды болсын, байғұс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі нағыз азамат кемпір еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баласы Павел екеуміз бірге өсіп едік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бізге емес, өзіне айтып отырғандай жайымен ғана сөзін күбірлеп бітірді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кенет ойына түскендей: — Немересі ше? Наташа? — деп сұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Дуня апай Наташаны қашырам деп оққа ұшты ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен байқағанда Наташа аман құтылған сияқты еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтеуір мен көргенде оқ тиген жоқ — ты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Аман болса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
тауып алам, — деді Носовец |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұны да ақырын айтты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Емендей қатып қалған адамның жібігенін алғаш байқауым осы еді, бірақ сәл жіпси түсіп басылғандай, ол тез қатқыл қалпына оралды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін ол менен деревняда болған оқиғаны сұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орысшам жеткенше тұтығып, шатасып, білгенімді айтып бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол мені асықтырмай, сөз арасында сұрақпен демеп, ден қоя тыңдады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейбір жағдайды тәптіштеп білгісі келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сасып қалдым ба, қайдам, қызыл қырғынның қақ ортасында болғанмен менің білгенім көп емес екен, Носовецтің біраз сұрағына жауап бере алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Немістердің қайдан келгені? Жалпы санының қанша екені? Оларды кім басқарғаны? Деревнядан қанша адам құтылғаны? Оның бәрі мен білмейтін деректер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің білетінім тек қызыл қырғын, еңкейген кәрі мен жөргектегі балаға дейін түгел қырған сұмдық қана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жан шошытқан үрей мен сұмдықтан өзгені жадымда ұстай алмаппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Полицайлардың да ұзын санының қанша болғанын білмеймін, Дуня апайдың үйіне жиналып арақ ішкендері бесеу ме еді, алтау ма еді, онысын да анық аңғармаппын; жалғыз аты — жөнін білетін «ескі танысым» Усачев |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Усачевты көрген екенсіз ғой? — деді Носовец оның есіміне елең етіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Полицайлар кісі атысуға қатысты ма? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар айдасып жүрді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сосын үйлерді өртесті ғой деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бәрібір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— олардың да қолдары қан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің есіме төртпақ полицайдың сөзі түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір полицай «біз атқан жоқпыз ғой» дегенде: «иә, біз атқан жоқпыз, тек қол-аяқтарын матап бердік, немістер бауыздады» деген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бар айтқаным: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— От |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
от |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
жылынатын от |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Одан ар жағында есім кіресілі — шығасылы болса керек, анық біле бермеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейін бойым жылынып, ыстық ішіп, есімді жиғанда барып, менің тап болғаным, біздікі емес, басқа партизан отряды екенін білдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұнан да бір әйел табылып, жәрдем етіп, мені күтіп есімді жиғызыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі жас та болса сөзуар, сампылдап бәрін айтып берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ойпыр-ай, сені көргенде есінен адасып кеткен адам шығар деп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Боп-боз болып қатып қалыпсың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелі тіпті қолыңдағының не екенін білмедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір қатып қалған түйіншек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алайын десем қолың қарысып қалған ба, айрылмайсың, — дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Былай қарасам құндақтаулы бала сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті шошып кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұз болып қатып қалған, қаудыраған бір нәрсе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шешкен кезде жаялықтарын кәдімгідей сықырлатып аштым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұз болып қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ішіндегі бала да мұз боп қатып қалған шығар десем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кәдімгідей қимылдайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
8 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соғыс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағы да соғыс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алыстан зеңбірек гүрсілі естіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол құрғырдың даусына да құлағым көнігі болып алдым, әp снарядтың үлкені мен кішісін ғана емес, қаншалық алыс жақынға түсетінін де ұшып келе жатқан даусынан ажыратам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шектей шұбатылып, созылып шығатын мына дауысында танимын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Снаряд гүжілдеп ажал төндіріп келе жатса, минаның даусы алдын-ала жаназаңды оқып келе жатқандай азалы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазіргі атыс алыстан естіледі, әсіресе, аузы-мұрны бітеулі жеркепенің ішіне снаряд даусы талып жетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құрып кеткір, бір түрлі құлаққа жайлы ұяң гуіл |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал сол снарядтың астында жатқан адамдарға оның айтары жоқ, олар тура тозақ отының астында |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына киіздей тұтасып ақырын ырғалып естілген майда гуіл бар ма? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті соның ішіне кірмей-ақ жақындап барсаң |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол жерде біздің партизандар жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша қорқынышты болса да жасырмай, Абан маған жағдайды жақсылап түсіндірген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы жолғы немістердің партизандарға қарсы шығарған күші биылғы көктемгі шабуылынан кем болмас деген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыдан бес-алты ай бұрын желкесіне шиқандай қадалған партизандардың ізін қалдырмау үшін соншалықты үлкен орманды жау әскерімен ғана емес, техникасымен түгел сүзіп шыққан болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Со жолы мың жарымға жуық бригададан екі жүзге жетер-жетпес адам ғана темір сүзекіден сытылып шығып еді, содан қайтадан толысып бас құраған партизандарға қарсы немістер мінекей тағы да шабуылға шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл қоршаудан шығып кету нағыз неғайбіл болса керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баяғы Носовец айтатын: «сені мен бізге шегінетін жер жоқ, жеңсек тіріміз, жеңілсек өліміз» деген сөзінің ақырғы шегі осы араға келіп тірелген түрі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өткен жолы көбіміз өліп, азымыз ғана тірі қалып едік, ал бұл жолы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құлақты тербетіп, алыстан ауыр ырғалған артиллерияның мына гүрілі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
аспанды төңкеріп жерге түсіріп, жерді қопарып аспанға ұшырып жатыр ол |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағын ойлауға да қорқам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағын ойламайтын мына екеуі ғана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дулат пен Светаның қызы кішкентай Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұларға ұйқысы қанып, тамағы тойса болды, басқа уайымы жоқ, екеуі ойнай береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындайда бір жақсысы ойындары да момын, бала болып асыр салмайды, қолына түскен нәрселерін шұқылап, көбіне үнсіз ойнайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкене Света үлкен Света сияқты нәзік, денесі жұмыр, бірақ бұ да тумай жатып қар төсеніп мұз жастанған пәлекет емес пе, ауырып-сырқамайды, шидей болып алып мықты-ақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі де Светаға ұқсаған шикіл сары, басына шаш емес, ақ ешкінің түбіті өсіп келе жатқан сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде Дулат зорлық жасап қолындағы нәрсесін жұлып алса жыламайды, төңірегінен ермек қылатын басқа бір нәрсені іздейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңа ғана екеуі ескі құс мылтығының екі басын әурелеп ойнап отыр еді, енді оны Дулат жеке меншіктеніп алыпты да, Света қабырғаны шұқылап, содан бір нәрсе іздеп әуре болып жатыр, сірә aнa тентек, менің көзімді ала беріп, тағы да бір ожарлық жасаған-ау деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша айтқанмен қыз бала емес пе, Дулаттан төрт-бес ай кішілігі болса да тілі Дулатпен қатар шығып келеді, қазір былдырлап сөйлейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жеке сөз, кейде тіпті екі, үш сөздің басын қосып өз ойын жеткізеді, көп сөздері шолақ, не өңі айналып өзгерген болады, онысына мен ғана түсінем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дулатқа еріп, мені «мама» дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол Дуня апайдың үйінде бір көрдім де, мен де одан қол үзіп қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтеуір немістің комендатурасында қызмет істеп жүргенін, партизандармен астыртын байланысы барын біліп қалдым да, ал оның ар жағында ол маған өзі туралы қандырып еш нәрсе айтпағанды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құпия жұмысқа араласқан адамның өмірі де құпия болатын шығар, ол туралы тіпті Носовецтің өзі де көп нәрсе білмесе керек |