Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның білетіні өзі түр-түсін көрмеген «Смуглянка» деген сенімді агент қана, ал, Света болса, Носовецтің кім екенін білмейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзінің беріп жүрген ақпарларының Қасымбек пен Николайдың отрядына түсіп жатқанынан да бейхабар, Бұлар кілең бір жасырынбақ ойнап жүрген адамдар сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен бір шетте кімнің қайда жасырынғанын көріп тұрғандаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Айттым ғой, бұғып жатып сен көп білесің» деп Светаның мырс еткені бар еді, сол құпиям сыздап ішіме сыймай бара жатса да сыртқа шығармауға тырыстым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн алғашқы партизандар отрядына келген күні Николай жаңа босанған әйелдің үстіне кіре алмады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Келгісі келіп шыдай алмай жүр» дегенді Қасымбек айтқан, ақыры кешке қарай Қасымбекке еріп о да келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мені көргеніне шын қуанып, сағынып қалған адамдай шұрқырасып көрісті, денсаулығымды, хәлімді сұрап бәйек болып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің ойда жоқта төбеден түскендей бұларға тап болғаныма қайран қалып, тамсанып таңырқап қояды, бірақ соның ар жағында шыдатпай баратқан бір сауалы барын білем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі айтар ма екен» деп маған жаутаңдап қарай береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еркек намысы деген қызық қой, соны тілімен сұрауға, «қатын жанды» деген сөзден қысылып, көзімен сұрайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен болсам, Николайдың сабырын сынап қинағым келген жоқ, не айтарымды білмей өзім қиналдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айтсам бәрін айтуым керек, екі ұшты дүдәмалға Николай тоқтамайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақыры болмаған соң, Николайдың өзі сыр тарта бастады және бірден тап бермей орағытып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, қалай болды өзі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзге әйелдерден хабарыңыз бар ма? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Топ болып жүре алмаған соң, бытырап кеттік қой бет — бетімізге, — деп жалтардым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Светамен қашан ажырастыңыз? Meн неғылсаң да Надяны тастама, аяғы ауыр, және танымайтын жерде оған қиын болады, не болса да бірге бол деп едім ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкене денесі жұмырықтай түйіліп, кескінінде үміт пен үрей аралас маған қадалып алған, қалай жалтарудың, не айтудың есебін таба алмай қиналдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Көп уақыт бірге болдық қой, — деп күмілжідім мен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кенет, құдай оңдап ойыма бір өтіріктің келе қалғаны |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Менің аяғым ауыр, оған ілесіп жүре алам ба, содан бір жайлы жерге, сенімді үйге орналастырып кетті мені |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арқалап кете ме, қайтсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өзі қайда кетті? — деді Николай жұлып алғандай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өзі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
өзі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
енді, арғы бетке өтем бе деп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
солай қарай жылжи бермек болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Николай менің сөзіме сенер-сенбесін білмей, бірақ қазбалап қадала беруді ыңғайсыз көріп, қипақтап біраз отырды; содан кейін еркектердің әңгімесі басқа жаққа ауып кетті де мен тыныш қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтсе де көңілім онша тынши қойған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дүниеде ақкөңіл адамға өтірік айтудан ауыр нәрсе болмайды екен, Николай қипақтап дәмелі көзбен қараған сайын іштей қиналам, бірақ мен айтатын шындықтың оның көңілін жұбататын еш нәрсесі жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сондықтан да, не болса да өмір өзі көрсетер, тағдыр айдап кездесе қалса араларын өздері анықтар, бұл бөгде кісі кірісетін жep емес қой деп өзіме тоқтау салып жүре бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ өзгенің құпиясын арқалау деген де адамды әбден күпті қылады екен, Николайды көрген сайын, ұрлық қылған адамдай, қысылатын болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен жоғалып кетіп табылғаннан кейін тұрмысымыз қайтадан қалпына келе бастаған, аз күнде жаңа қонысты да игеріп алдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Партизан өмірі кейде қазақтың көшпенді тұрмысын еске салады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек айдап жүрген малы жоқ, теңкитіп ақ үй тігудің орнына, үңгіп жерге кіріп кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз де жеркепеге кіріп алғанбыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл бұрынғыдай мықты емес, қабырғасы ағашпен шегенделмеген, темір пеші де жоқ, әйтеуір Абанға рахмет, өзі іскер жігіт екен, бір-екі партизанды ертіп келіп, балшықтан ошақ соғып, бір бұрышын тесіп түтін шығатын мұржа жасап берді, кәдімгідей от жағып су ысытуға жарайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ішіне аз да болса жылу кіріп, түтін аралас көңірсіген иіс-қоңсысы бар әжептәуір үй болып қалдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кешке таман Носовец келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жаңа қоныстарың құтты болсын, — деді ол есіктен еңкейіп кіріп жатып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қалай, жаңа пәтерлерің жайлы ма? — деп қалжың қосып қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Төрге шығып қонақ болыңыз, Степан Петрович |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жақсы келдіңіз, өзіміз де жаңа қонысты майлайық ден жатыр едік, — деп Қасымбек әзілмен жауап берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Носовец еңкейіп келіп, ошақтың алдындағы кескен томарға отырып жатып, жан-жағына қарап алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін маған бұрылып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қалай, хозяйка, әлгі батырың қайда? — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ұйықтап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өзінің көп жыламайтыны жақсы екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Нағыз мықты жауынгер болып шығады, түбі, — деп қысқа мығым тұлғасымен түгел иіліп, отты көседі, — Тоңдырып алған жоқсың ба? — Сауалына жауап күтпей өзі қарқылдап күліп алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен де орынсыз сұраппын-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол өзі қардың үстінде туып, мұз төсеніп өскен бала емес пе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анандай түннен аман қалғаны |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соғыста туған балалар мықты болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Оның рас екен, Степан Петрович, анау аяздан кейін тіпті жөндеп ауырған да жоқ, — деп қостады Қасымбек, дауысында қуанышы мен мақтанышы аралас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Азғантай ғана қызуы болды денесінде, мен өкпесі қабынып кетер ме деп қорқып едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә-а |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деді де қойды Носовец |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір байқағаным осы кісі қысыр әңгімені ортан белінен оқыс үзіп тастайды екен де, күлкі жылытқан өңін суытып, тез ғана қатқыл, ойлы кескінге ауыса қояды екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ондай кезде сөзге қызып келе жатқан адам, сүрініп кеткендей кілт тоқтап, неғыларын білмей қипақтап, ақымақ кескінмен ыржия береді, бірақ Қасымбектің бір жақсысы ыржимайды, көнтек ерні дүрдиіп, аузын ашып, үндемей отыра береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір де сөйтіп, ерлі-зайыпты екеуміздің ішімізді жылытып, бала туралы айтып келе жатқан әңгімені пышақ кескендей үзіп тастап, Носовец, өңменіңнен өтетін кішілеу көк көзімен маған бір қарап қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еркектердің оңаша әңгімесі бар шығар деп, мен қыпылықтап, орнымнан тұруға оңтайлана беріп едім: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жарайды, сеп отыра бер, — деді Носовец, содан кейін Қасымбекке бұрылып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен бір жаманат хабар алдым, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Наш агент Смуглянка засыпалась |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Смуглянка» дегені Света ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал «засыпалась» деген сөзін анық түсіне алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір нәрсенің астында қалып қойған ба? Әйтеуір не де болса бір жамандық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ анықтап сұрауға бата алмай, жүрегім лүпілдеп, сөзінің артын тостым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өте пайдалы, керек агент еді, — деп тоқтады Носовец |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Немене сонда ұсталып қалған ба? — деп сұрады Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, ұстатпай қашып үлгеріпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ паналаған жері онша сенімді емес, — деді Носовец қабағын түйіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Оның үстіне |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
баяғыдан шаш ал десе бас алатын ит еді, Усачев тыным таппай іздеп жүрген көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол ит төңіректі жақсы біледі, ол сұмырай түбі таппай қоймайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, Смуглянканы ұстаса барлық сырымыздың ашылғаны |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Носовецтің пісіріп әкелген шешімі барын біліп, Қасымбек сөз аяғын үнсіз тосып отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Басқа амалым жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны осында алдыруға мәжбүр болып отырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жол білетін адамдар дайын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соны сен өзің бастап бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өйткені, бұл өте жауапты операция, — деді Носовец |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Е, несі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осында да Смуглянкаға жұмыс табылар, зияны тимес, — деді Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Оның бір қитұрқысы болып тұр-ау, — деді Носовец қиналғандай іркіле сөйлеп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ол өзі екі қабат көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Так что, партизандардың қатары көбейетін түрі бар, — деп ашқылтым күлкімен күліп алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мүмкін балалар бақшасын ашармыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек жүргелі жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Амандық болса, Светамен екеуміз тағы да кездесетін болдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине Светаны көргім келеді, бірақ оған қуанарымды, не қайғырарымды білмей, жүрегім алып ұшады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбекке айтсам ба екен, айтпасам ба екен? Бірақ бәрібір кездеседі ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біліп барғаны дұрыс емес пе? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қасым, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қасым, мен саған бір сыр айтайын ба? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, ол не сыр? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шешінген судан тайынбас, енді көзімді жұмып, қойып кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен қазір оны ешкімге айтпай-ақ қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Смуглянка деген өзіміздің Света |