Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Не дейсің? — деді Қасымбек таңырқап, тіпті аузы ашылып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен не айтып тұрсың? Кәдімгі Николайдың Светасы ма? Оны бұрын неге айтпадың? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Айта алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек аңырып таңырқап тұрды да, өзінше себеп тауып, өзінше жорыды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бір есептен айтпағаның да дұрыс болған екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Не шикісінің барып білгім келсе де, баланы мазалағым келмей, мен де үндемедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сәлден кейін қиналып тұрып сырын айтты: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Менің әкем немістерге қызмет істеп жүр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мүмкін естіген шығарсыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Усачев |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Усачев пе? — деппін шошып кеткендей |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ол ақымақ, онда ақыл жоқ, Надя апай, — деді Проша ызалана ышқынып, — Ол қашан да ақымақ болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол бізді сабайтын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, иә, сабайтын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен оның сабағанына ренжімеймін, бірақ жауға қызмет істегенін кешпеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кешпеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неге ол сөйтті екен, а? Неге сөйтті екен, Надя апай? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оған мен жауап бере алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екеуміз үлкен жеркепенің ішінде ас пісіруге әзірлеп картоп аршып отырғанбыз, мен де аңғармай қалыппын, Прошаның бармағы, қолындағы жартылай аршыған картобы қып — қызыл қан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ойбай-ау, қолыңды кесіп алыпсың ғой, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Проша тіпті қолын кесіп алғанын байқамаған екен, түсінбегендей маған одырая қарады, содан кейін қолына көзі түсті де орнынан көтеріле беріп, пышақты жерге лақтырып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онсыз да кем иегі кейін шегініп, астыңғы ернін тістеп алған Прошка кемсеңдеп, жылап жібере жаздап өзін әзер ұстап тұр, бір-екі рет көз жасына әлі келмей өксіп алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін қан сорғалап тұрған бас бармағына қарады, оның не қылған, қайдан шыққан қан екенін түсінбей тұрған сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әкел, қолыңды таңын берейін, — деп мен де орнымнан тұрдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Проша менің не айтқанымды ұқпағандай маған таңдана қарады, содан кейін қолына көзі түсіп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен бармағымды кесіп алыппын, — деді ақырын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен бармағын таңып жатқанда алқымына кептелген өксігін сыртқа шығарғысы келмей булығып, солқылдап бір-екі рет ауыр күрсініп алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байғұс баланың соншама қиналғаны жаныма батып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қиналғаны сонша тіпті сорғалап тұрған қанын байқайтын да, елейтінде емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір үстіңгі ерні дүрдиіп, езуі салбыраған кемиек сәбилік аңқау кескіні алғаш көргенде-ақ жүрегімді жылытып, содан іш тартып бауыр басып қалып ем, Енді келіп ол аяқ астынан кемпірдің үйіне келген сайын үрейімді ұшырған Усачев полицайдың баласы боп шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен соны түсіне алмай далмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жоқ, тіпті екеуін қабыстыра алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сондықтан да әуелгі сәтте мен оның әкесі туралы еш нәрсе ойлағаным жоқ, тек баланың қиналғаны қатты жаныма батты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Прошаның томсырайып, үнсіз қалып тұрғанын біраздан кейін байқадық, өз ойыммен әлек болып баланың қорғансыз халін ұмытып кетіппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен үндемей қалған соң секемшіл жарым көңілін тағы бір сенімсіз сұқ көз қарап өткендей жүдеп қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байқаусызда масқара сырын ашып алып, енді содан жер болып тұрған түрі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен не айтарымды білмей састым: жұбаныш айтайын десем тағы да бір жарасын тырнап алам ба деп қорқамын, бірақ үндемегенім одан да ауыр тиетінін сездім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Прошка, сен бекер күдіктенесің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сен қиналма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сонан соң аяқ астынан ой тауып, тіпті өзім қуанып кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Саған неге сенбесін? Сенбесе партизан отрядына қабылдай ма? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— «Сені әлі сынаймыз» деді Носовец |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол маған сенбейтін сияқты, — деді Проша төмен қарап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сосын кухняға жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сенбеген соң жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кухняда жүргендерге сенбейді дегенді кім айтты? Мен де кухняда жүрмін ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сіз әйелсіз ғой, — деді Проша томсырайып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кенет мені кемсітіп алғанынан қысылғандай: — Сіздің кішкентай балаңыз бар ғой, — деп қосып қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына соғыстың әлі де мен түсініп болмаған сұмдықтары ашылып келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мені ғана от басы ошағымнан, ауыл-аймағымнан ажыратты ғой десем, менің қасіретім берегіректе жатқан сияқты, бұл соғыс әке мен баланың арасына кіріп кетіпті, екеуі бір-біріне мылтығын кезеген қанды майданның екі жағына шығыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екеуінің табысатын жағын мен көре алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Араларында мұп-мұздай болып, түсі суық ажал тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбекпен сөйлесуге уәде беріп, өзімше Прошканың көңілін алдарқатқан болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине Қасымбекке айтамын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баланың күдікшіл көңілін жүдетпей тым болмаса жаттығу ойындарына қоссын, мылтық атуды үйренсін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайдан білейін, ар жағында бір нәрсесі болмаса, ол қарсылық жасамас, Носовецке де өзі айтып түсіндірер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өз басым ол кісіге бата алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
7 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі саным ұйып қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі бүйірімді жылытып екі нәресте тыныш қана ұйықтап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екеуінің ұйқысын бұзбайын деп отырып ұзақ сонар ойға түсіп кетіппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сырласатын серігің болмағасын, кісі өзімен-өзі сөйлескеннен, өз ойын қармай береді екен-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Келіншектер ауыздары жабысып ұзақ сөйлесіп қалғанда Қамқа әжемнің: «әңгіме бұзау емізер, бұзау таяқ жегізер», шаруаларыңа барыңдар», — деп зекіп тастайтыны есіме түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен де сол, өткенімді ақтарамын деп қазіргі уайымымды ұмытып кетіппін, екі баланың ұйқысын бұзбай, ақырын тіземнен түсіріп жерге жатқыздым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзім үйреніп қалған болар, таң бозарып атқандай маңайым айқындалып, жеркепенің іші көріне бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әр жерде қарауытып бір нәрселер жатыр, орнымнан тұрып әр қарайғанды сипалап қарап жүрмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын қойма болған нәрсе ғой: ескі жәшік, жәшіктің сынығы, темір-терсектер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бір-екі ескі қапшық пен брезент тауып алдым, балалардың астына төсеуге жақсы болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір құс мылтығы жатыр, қолына неміс автоматын түсірген партизан кейін алармын деп осында тастай салған болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тамақтан өтетін бір нәрсе іздеп едім, ондай ешнәрсе табылмады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайдан табылсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орман ішіндегі партизанның күн көрісі соңғы жылы тіпті қиындап кеткен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдыңғы қыста кейде азық-түлік үзіліп қалғанмен, онша мықты тапшылық көрмеп едік, төңіректегі ел-жұрттан талғажау қыларлық нәрселер табылып тұратын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Партизандар түнде немістер жоқ деревняларға барып ұн, картоп, ол — пұл тағамдар әкеліп тұратын, кейде мал әкеліп те соятын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейін партизан көбейді де, деревнядағы азық азайып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарынымыз ашып, көзіміз бозарып отырғанда Қасымбектің бір айтқан сөзі есімде қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
азық-түлік қарастырайын деп бір үйге кірсе, қартаң әйел айтыпты: «Сендер келесіңдер, өз адамдарымыз ғой, деп барымызды сендерге береміз, немістер келеді, қолда барымызды олар өздері сыпырып алады, осы біздің қалай тірі жүргенімізге қайранмын» депті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Маңайдағы деревнялар тақырланып бітті» деген Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алыстан бір нәрсе іздеуге партизандардың аяғы жете бермейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онда әр бөлке нан ер азаматтың құнына түсуі мүмкін, онда да жеткізе алсаң |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тауып алған қапшықтарымды балалардың астына төсеп, дұрыстаңқырап жатқызғым келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл өзі бұрын қойма болған зілмәнке, адамның исі сіңбеген, азынап тұр: жалаңаш, бір бұрышқа бір кезде шырша бұтақтарын төсеген, оның да қылқаны төгіліп, сабақтары сорайып, жамбасқа батады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соның үстіне брезент төсеп балаларды жатқызып, кенеп қаппен қымтап тастағым келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жатқан жерінен көтерем деп Дулатымды оятып алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол қыңқылдап жылағысы келіп дыбысын шығарды да, менің қолымда екенін сезіп, тез тыйылып, тұмсығын жылы кеудеме тыққысы келіп, маңдайымен өңірімді сүзгілей береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалың пальтомның омырауын ағыттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дулат |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дулат жаным |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есімін папасы қойған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен жатқан медпункттің жеркепесіне бес-алты адам жиналып қауқылдасып отырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Іштерінде Носовец, Николай, Абан, дәрігер мен медсестра Шура да бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан бір уақытта балаға ат қоймақ болысты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәрі жиналып Носовецке қарап еді, ол: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Баланы тапқан анасы ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз қиналған жоқпыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ендеше есімін де анасы қойсын, — деп кесіп тастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен қапелімде қысылып қалдым, күні бұрын ойламаппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ер бала ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есімін әкесі қойсын, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектің өз ойы бар екен |