Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдыңғы күнгі тойдан қалған сарқыт, кешеден бері тамағымнан өтпей қойған бір жапырақ сүр май, қатып қалған бір тілім наным бар — оны қалтамнан бір шығарып, бір тығамын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындайда, мардымсыз болса да, кішкене бір әбігерге түсіп істейтін ісіңнің жоғы жаман екен, қуанышымның өзі де берекетсіздеу — көңілім ала-бұртып, байыз таппай елегізи берем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек көз байлана келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қараңғыда бет әлпетін анық көре алмасам да, денесінің зілдей болып келгенін бірден сездім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тым қажып, шаршап келген түрі бар, менің бетіме назар салмастан, күркенің алдына сылқ етіп отыра кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еңсесін көтермейді, қатып қалған қара нан мен сүр майды қарбытып асап, ұзақ шайнады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тізесіне өрмелеген Дулатпен де ісі болған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әкесі дұрыстап тамақ ішсін деп, баланы көтеріп алдым, Қасымбек әлі де төңірегіне назар аудармай, сәбіз шайды сораптап ішіп отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі аман келгенмен, не де болса бір жамандықтың болғанын сеземін де, шұқылап сұрауға бата алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қасымдағы екі жігіт қаза тапты, — деді шешініп жатып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүдеп келгені де сол екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарғыс атқыр соғысы құрғырдың шығыны болмай тұра ма, жалмап жатыр ғой күн сайын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адам біткеннің бәрінің қазасына шыбын жаныңды шыжғыра берсең, бұл арада соғыспақ түгіл, жай тіршілік қылуыңның өзі қиын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі жігіттің қазасы көңіліме қаяу салса да, күйеуімнің тірі келгеніне шүкіршілік қылып жатырмын, бірақ Қасымбектің қатты қайғырған түрі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басқа түссе кісінің білмейтін пәлесі болмайды екен, ажалға да, ажалдың қасіретіне де сыралғы сұңғыла болып алдық қой, қара нанды қақ бөліп жеп жүрген талай жақын жолдаспен де қоштастық, менің бір байқағаным, мұндағы еркектер жолдастары өлгенде күйзеліп, күйреп қалмайтын, үнсіз ғана ызасын ішіне тығып ширыға беретін сияқты еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектің көкірегінде басқа да бір зіл жатқанын ішім сезеді де, соны сұрауға шынымды айтсам қорқамын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн күтпеген жерден Қасымбектің өзі сөйлеп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тапсырманы орындай алмадым, — деді күрсініп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тапсырманың бәрі бірдей орындала бере ме |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын да сәтсіздіктер болып жүрді ғой, — дедім көңілін жұбатқым келіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек менің сөзімді елеген жоқ, болған оқиғаны бастан аяқ айтып жатыр, бұрын маған тапсырмаға барғандағы қауіп-қатерін айтпай, сұрасам, «пәлендей ештеңе болған жоқ» деп жалтара салушы еді, қазір тіпті еш нәрсесін іркіп қалмай тәптіштеп түгел баяндап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлар орманды, сай жыраны сағалап жүріп отырып, күн бата өздері бұзуға тиісті көпірінің маңына барып жетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кішкентай орманның шетіне жасырынып, көпір төңірегін бақылап көреді, көздеріне ештеңе іліге қоймайды, сірә қарауыл жоқ сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан өздері істі асықпай, қапысыз дұрыстап тындыратын болдық-ау, деп қуанып әбден қараңғы түскен соң көпірге қарай жылжиды, әйтсе де сақтық жacaп, біреуі оқ бойы ілгері жүріп отырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдыңғы жігіт көпірге тақап қалғанда жақыннан атылған автоматтың оғы турап түседі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол арада атыс басталып кетеді, бұлар қаша атыс салып, алдында өздері паналаған бір шоғыр ағашқа жете бергенде екінші жігіттің қара құсынан оқ тиіп етпетінен құлайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Немістер де азғантай, екі-үш адам болса керек, бұлар кішкене болса да орманға иек артқасын, енді қуғындауға бата алмапты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бірақ енді тапсырманың аты тапсырма емес пе, тірі қалған бір адам орындау керек қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Егер мына көпірде күзет күшті болса біздің тағы бір нысанамыз — батысқа қарай үш шақырым жерде сайдың үстінен салған және бір кішілеу көпір болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан Буздиннің арқасындағы толды алдым да солай қарай жүгірдім, — дейді Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзінің сөзі де бір түрлі, бір ауық маған айтып жатқан сияқты болса, бір ауық өзіне айтып жатқан сияқты, оның қатерлі әңгімесінен гөрі дауысындағы бір ызғар тұла бойымды суытып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Екі өкпемді қолыма алып емпеңдей беріппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол көпірге қалай жеткенімді де білмей қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күзетші бар ма, жоқ па деп қарап жатуға да мұршам болмады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі адам қаза тапты, енді үшінші адам тапсырманы орындау керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Және ол екеуі менің аңғырттығымнан қаза болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай оңдап бұл көпірде күзет жоқ екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Эшелонның да келетін уақыты болып қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан асығыс-үсігіс толды көпірдің үстіндегі рельстің астына орналастырдым да енді запалдан шығып тұрған қысқа шнурға жалғайын десем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қолымда түк жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүз метрлік бикфорд шнуры алғашқы қаза тапқан жігіттің мешогінде қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сасып жүріп оны ойламаппын да |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек үндемей қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағын сұрауға менің жүрегім дауамайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Үш адамның екеуі қаза болып тапсырма орындалмағаннан гөрі, үшіншісі де өліп, тапсырманың орындалғаны дұрыс болатын еді, — деді бір кезде кенет даусы солып қалғандай ақырын ғана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Неге? Сенің шнурың болған жоқ қой, — деппін шошып кетіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бәрібір тұтатуға болатын еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сонда өзің қайтпексің? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің сөзімде мағына жоқ, шошыну ғана бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол жағдайда оны түсініп жатқан мен де жоқпын, дауысымның қалай шығып кеткенін өзім де білмей қалам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ана екеуі тапсырманы орындаймын деп қаза тапты ғой, — дейді Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді қаза тапса мен қайтейін, әрине өкінішті, оның маған несін айта береді, құдай сақтап өзі аман келді ғой, деп шүкірлік етіп, көңілім алып — ұшып жатып күйеуімнің сол сәттегі хал-жағдайын да, мына айтқан сөзінің мағынасын, сұмдық зіл салмағын да түсіне алмаппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қауіп-қатерден жүдеп келген күйеуімнің тоңазыған бойын жылытқым келіп Қасымбекті құшақтай алып едім, жансыз дене тәрізді сұлық жатқан күйі илікпеді, мойнына асылған қолымды буынынан ұстады да, алып тастағысы келді-ау деймін, қозғамады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ қозғалып кеткен көңіл күйін тоқтата алмады: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Поезд келіп қалғанда жарып жіберейін деп оқталып едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Эшелон дүрсілдеп үстімнен өтіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тұтатайын деп тағы да екі рет оқталдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дулатжан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
сен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
есіме түсіп кеттіңдер, — деді Қасымбек даусы бұзылып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектің сөзінің мағынасы маған енді ғана жетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Эшелон келіп қалғанда дәріні өз қолымен жарып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
көпірдің астына мойнын тіреп, дәріге от қойғысы келіп қолын созып, үстінен дүрсілдеп поезд өтіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Зәрем ұшып денем қалшылдап кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Гүрс етіп жарылған дәрімен бірге денесі борша-борша болып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тұла бойым қалшылдап Қасымбекті құшақтай алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына дене борша-борша болып шашылып жатса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қысып келіп құшақтаймын күйеуімді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қол-аяғы түгел орнында екеніңе көзімді жеткізгім келгендей бар денеммен жабыса түсем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жасаған-ай, әйтеуір тірі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір ажалдан қалған екен, соған әлі де сене алмай өне бойын, аяқ-қолын сипалай берем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ажалға баратын күні қай-қайдағы қырсық жабысып меселін де қайтарып жіберіп едім, көңілі құрғырым да бір жаман ырымға бастап, кежірленіп алып еді, айрылып қала жаздаппын ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құшағымды жазсам күйеуімнен айырылып қалатындай сезініп, бар тәніммен жабысып тас қылып қысып алыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкене аптығуым басылғанда барып байқадым, Қасымбектің тәнінің бір бұлшығы бүлк етпей сұлық жатыр, менің аймалағаныма тіпті жібитін емес, ар жағыммен бір пәлені сеземін: бұл еркектің әйелге суығаны емес, әзірге мен түсіне алмаған басқа бір жамандықтың салқыны сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
14 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соғыс сірә менің үстіме келмей жанап өтті-ау деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Атыстың дауысы басылғалы да біраз уақыт болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Келіп те жақындаған болар, жоғарыдағы кішкене саңылау қараңғыланып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күз келіп қалды ғой, жеркепенің іші салқын, сыртқа шығуға қорқып, балаларды бір-екі рет бұрышқа тосып алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жау әскерінің соққысына шыдай алмай, біздің адамдар сірә шегініп кеткен болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олардың шегінгенде қайда баратынын мен білмеймін, әйтеуір әдеттерінше бір орманнан бір орманға тығылып, сай сағалап, із адастырып жан сақтайтын шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайтып оралып мені іздеп келуге оларға дұшпан мұрсат берер ме екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан: «тірі болсам оралып соғам» деп еді, Абан байғұстың іздеп келетініне сенем-ау, бірақ оның «тірі болатынына» сену |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл тасада істің ақырын күтіп тыныш жата беруге болар еді-ау, тек тамақ жағы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үшеуіміздің бар қорегіміз қол басындай қатып қалған қара нанды, өзім де татпай, екі сәбиге де татырмай қаралы күнге сақтап отырмын, әзірге әйтеуір қарындары ашып қыңқылдағанда емшек беріп қоям |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аузына көк тимесе мал екеш малдан да сүт шықпайды ғой, аш әйелдің де сүті мардымды болмайды екен, оның үстіне жастан асып кеткен талыстай екі бала емген соң |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
іштен шыққан өз балаң о да қиын, талдырмаш нәзік, тауықтың сары ұлпа балапанындай кіп-кішкентай Света көзі жәудіреп қарағанда — бұ да оңай емес маған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзімдікіне тартып, өгейсітіп алдым ба деп оған да қиналам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бала деген де бәле ғой, Дулат өз шешесіне басқа біреудің ортақ болғанын сезе ме, қызғанышы да бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн Светаны емізе бастасам-ақ, о да жалмажан екінші емшегіме жармасады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Енесі тепкен құлынның еті ауырмас» деп қақпайлап қоям |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жас жарымға жетпеген баланың жадында не тұрады, өзге аналыққа теліген жетім қозы сияқты, анасынан ажырағалы үш ай болған кішкене Света да маған бауыр басып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ сонда да осы баланы өгейсітіп алмайын деп, бір жағынан нәзіктігін аяп, оны көбірек емізем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаздағы, партизандар Орел, Курск далаларының түбіндегі үлкен жеңісті тойлаған сол кештен кейін Носовец Светаға тапсырма берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Партизандарға, ендігі жерде темір жолды, жау эшелондарын қиратуға жоғарыдан бұйрық келген екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан, темір жол станциясында астыртын жұмыс істеп ақпар беріп тұратын адам керек болыпты, Носовец Светаны станцияға тілмаш етіп орналастырмақшы болған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын бір рет әшкереленіп қалғанмен одан бері жылдан артық уақыт өтіп, ол кездегі немістер ауысып кеткен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаны енді ешкім тани қоймас, деп түйген Носовец тек Света баласын алып кеткісі келгенде ойланып қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шекесін қасып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кім біледі |