Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол бір сәт көз алдыма келе қалса, қазір де сұп-сұр сұрғылт, салқын сәуле денемді суық лебімен шарпығандай өн бойымды құлазытып жібереді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен ажалдың ақтық сәтін анық көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүзі жайнап тұрған жап-жас адамның әп-сәтте осындай өшіп қалғаны |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңа ғана мені оқтан сақтап, ойнақшып жүгіріп келген жас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шынымды айтсам, осы сәтте мен дәл осы ажалға түсінбедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ана жолы мені жоғалтып алғаны үшін қысылып келіп, кешірім сұрағаны көз алдымда |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен немістермен атысам деп, сізден көз жазып қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есімді жиып енді іздесем жоқсыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сіз мені кешіріңіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балалы әйелге қамқор бола алмағаным |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
тіпті ұят болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине командирден де қысылдым, бірақ бәрінен де сізді жалғыз тастағаным |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұятын айтсайшы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сіз енді кешіріңіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деп маған жаутаңдап қарай берген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мінезі елгезек, кішіпейіл болғанмен, қысты күннің өзінде құлақшын астынан ақ селеу маңдай шашын бұрқыратып шығарып қоятын серілігі де бар еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір де маңдай шашы қобырап кеткен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Астапыралла, шашы дудырап тірі күйі тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Атысып жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолымда винтовка, жағыммен мылтықтың ағашына жабысып, шүріппесін саусағыммен шірене тартып атамын келіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Затворды ашып атылған гильзаны ытқытып жіберіп тағы да атамын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Затворды енді бір ашып-жауып басып қалғанымда мылтықтың даусы шықпады, тек тырс етті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Мұнысы несі» деп таңырқап, затворды қайтадан ашқанда барып ақылым жетті, бес патрон атылып кеткен екен, қайтадан оқтау керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мылтықты қайта оқтағанда аптығуым басылып, ақылым кірді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шабуыл жacaп келе жатқан жауды анықтап көріп нысанаға іліктіруге пұрсатым болмай, тек әйтеуір бағытым дұрыс, ет қызуымен патырлатып ата беріппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкене көңілім орнығып, көз тоқтатып алдыңғы жаққа қарап, тізеге жуық көтеріліп қалған көк шөптің арасында қарауытқан адам денелерін аңғардым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жасыл шөптің реңінде жасыл мундирлерді ажырату да қиын-лап беріп, тұтас көтерілмей бірі жатып, бірі жүгіріп, қоныс аударған шегірткедей, ақырын жылжып келеді екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің жігіттер де оқты үдемелетпей, сиректеу атады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаудың алғашқы айбатынан жасқанған көңілім орнығып, біршама ойым сараланып, енді партизан байғұстың санаулы оғын беталды құла дүз төпей бермей көздеп, өлшеп ату керек екенін түсіндім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бас көтеріп жүгіргендерін көздеп атып қалам, ол жерге жалп ете түседі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағы жүгіргенін тағы да атып қалам, о да мен тарс еткізгесін ұзамайды, жатып қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жауды құлатқаныма мәз болып, кәдімгідей көңілім тасып, ұрысқа елігіп, қасымда сулап жатқан Сашаның тағы бір обоймасын алып мылтығымды қайта оқтадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді оның ажалы туралы да ойламаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кезде байқасам, қанша қырып жатсам да жау азаятын емес, мен атқанда жалп ете түскендері тіріліп келе ме, келесі бір сәтте қайта жүгіреді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тыныш кезде үйренген атқыштығым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
менің мергендігім мына араға жүрмейтін сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жоқ, ол ойын екен шындап келгенде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құлағыма масаның ызыңындай әлсіз даусы келеді, оны елемей, ет қызуымен атыса беріп едім, кенет әлденеге көңілім қобалжып, елең ете қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді қаттырақ естілді — жылаған баланың даусы, менің балам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қызу атыс үстінде, босанғалы тұңғыш рет балам барып ұмытып кетіппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қапелімде жауып тұрған оқтан жасқануды ұмытып, жаңағы өзім паналаған томардың түбіне жүгіріп келсем кішкентайым ayзын жырта, бақырып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жамбастап жата кетіп бауырыма қысып алдым, басқа не амалым бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оқтың зуылы көбейіп, үдеп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балаңды құшақтап томардың түбінде оқ тосып жату |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
мен енді оған шыдай алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баламды көтеріп алып, қайта жүгіріп жаңағы орныма жете жығылдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өлген адам да, кейде тіріге қорған болады екен, кішкентайымды Сашаның бүйірінің астына тығып қойдым да қайтадан мылтығыма жармастым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңа кеудеме қысқанда ана денесінің жылы исін сезіп титімдей көңілі орнықты ма, әлде шаршады ма, сәби де жылауын қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дулат енді жер шұқуды қойып, ескі жәшікпен әуре, жәшіктің бұрышын бекітуге қаққан тілдей қаңылтырдың бір шетінен жұлқылап жұлып алғысы келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қаңылтыр оған көнетін емес, бірақ оны елейтін түрі жоқ, барын салып пыс-пыс етіп тартқылайды келіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қаңылтыр қолынан шығып кеткенде құлай жаздап шоңқиып отырып қалады да, қайта жармасады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оқ астында өскенге ме, өзі қайсар-ақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оқ астында өскен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әсірелеп айтылған қызыл сөз емес, тура оқтың астында өсті ғой, бұл кебенек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күнәсіз періште болғанға ма, әйтеуір содан аман келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ендігісін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ендігісіне үміткермін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің азат болатын күніміз жақындап қалған сияқты, мүмкін соңғы күндер шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ сол соңғы күндердің сыңайы тым бұзылып барады, көбіміздің-ақ соңғы күнімізге айналмаса неғылсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына жеркепеде бітіретін шаруам шамалы, төбе жақтағы саңлауға қарай мойнымды созып, құлағымды тосып тың тыңдаймын, құлағыммен ғана емес, тұла бойыммен түгел тыңдайтын сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қаппайтын иттің жатып алып жалқау ырылдағаны тәрізді, үзіліп-үзіліп, еміс-еміс сарын келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құрғырды танимын, ол соғыстың ырылы, және қапқанда да өлтіре қабады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл қым-қиғаш ұрыстың жер астына алыстан талып жеткен демі ғана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ал оқтың астындағылар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол алғаш қолыма мылтық ұстаған күні байқадым: ұрыстың ет қызуы өзге нәрсені ойлатпай кісіні еліктіріп алып кетеді екен де басқа нәрсеге қайрылуға мұрсат бермей, кәдімгі бір үлкен, қауырт іс тындырып жатқандай өзеуретіп, қорқыныш, үрей деген пәлелерді ұмыттырып жібереді екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О кезде адам өмірі, ұшқан құс, жүгірген аң өмірінен титтей артықшылығы жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көкірегіңді аңшының құмарлығы билеп, саған қарсы мылтық ұстап жүгіріп келе жатқан екі аяқты адам емес, өзі де шабатын қасқыр сияқты көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны өлтіргенге шімірікпей, қайраттанатын жер осы соғыстың даласы ғана болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Солай ма, жігітім? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрттың бәрі көңілді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ең аяғы Кузьмич дейтін ақшұнақ шал да көңілденіп алыпты, өңі жылтырап, әркімнің бетіне жымия қарап рахаттанып отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір ат жақты, жұқа кең танауы делдиген пісте мұрынды кішкене шал біздің отрядқа биыл көктемде келген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сақал — шашы мамықтай аппақ, жұрт оны «Кузьмич» десе де, мен өзімше «Ақшұнақ шал» деп атап кеткем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің осы жұртқа, сыртыма шығарып айтпайтын, іштей қойып алған аттарым болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі баяғы лагерьге жау тигенде мені ат шанамен алып қашатын, кейін менің көз алдымда қаза тапқан Саша деген жігіттің әкесі екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баласы қаза болғасын үйінде отыра алмай, «баламның орнын басамын» деп біздің отрядқа келген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан обозда, көбіне екеуміз бірге боламыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басында «қолыма қару алып, жұртпен бірге соғысамын» деп қиғылық салып еді, Қасымбек: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Отағасы, обоз да соғыс, — деп тыйып тастаған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әрине, обозсыз соғыс болмайды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ баламның кегін өз қолыммен қайтарсам деп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деп шал қинала тұрып тәртіпке бағынған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баласының көз жұмған сәтінде қасында болғаным үшін бе, өзі мені кәдімгідей іш тартып жақсы көріп кеткен, ылғи «қызым» деп сөйлейді, Дулатты да еркелетіп, ермек қылып алды, оны «немерем» дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онша көп сөзді кісі емес, баласының қаза тапқан жағдайын да, мен бір айтқан соң, қайталап сұрамады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі бір шаруаға мұқият адам екен, «қызым, әжетке жарамайтын нәрсе болмайды» деп сабақты жіпті жолда қалдырмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Терісі жұқа беті де қызғылт, көзі де тамырланып қызарып жасаурап тұрады, содан ба, өңінде жаңа ғана жылап басылғандай қасіреттің ізі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кружканы тастап алды ма, білмеймін, байқамай қалдым, қазір бетіне әдемі қызғылт нұр жүгіріп, жасаураған көзі жылтырап, осы жұрттың бәрін жақсы көргендей, сүйсіне қарап, жымиып отыр, осындай бір өңінің жылтыраған кезін Дулатты еркелеткенде байқап қалушы едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арақ ішпесе де, Светаның да көңіл күйі жаман емес, жұртқа қабағын ашып, жайдары қарайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Николайдан да жүзін тайдырмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жалпы Света, Николаймен кездесуге құштар болмаса да, кездесіп қалған жерде қашқақтамайды, қысылып, қипақтап, тезірек кетіп қалуға тырыспайды; Николай ол үшін осы көптің бірі ғана сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өз басыма түссе қолымнан келмейтін Светаның осы іштей ірілігіне қызығамын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Николай әрине, бұрынғы әйелінің ол мінезіне онша қызықпайтын болар, өйткені ондай кездесулерде Света қысылмайды, ол қысылады-іштей булығып, сіресіп ширыға береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір де байқаймын, Светаның осында қаннен-қаперсіз бірге отыруы-шиыршық атқан жігіттің ішкі пружинасының екі-үш бұрамын артық бұрап жіберген сияқты, даусы да, күлкісі де қаттырақ шығады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света жаққа қарамауға қанша тырысқанымен көзінің қиығы түсе береді, а-ай, қанша тыраштағанмен Николай Светаны қимайтын сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындай жұртты түгел жадыратқан жақсы кеште екеуі өкпелерін қиып табысып кетпес пе екен, деген алдамшы үміт жылт ете қалады кеудемде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күйеуім де өзіме тартқан ғой деймін, әзірге біріміз Николайға, біріміз Светаға ақыл айтып екеуін иліктіріп жанастыру қолымыздан келмей-ақ қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Партизандар қосылып «Катюшаны» шырқайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонау Батыс Белоруссияда, әдемі усадьбаның ішінде, полк командирлерінің әйелдерімен бірге тұрған бейбіт кезім, жаңа түскен жас келіншек кезім көз алдыма келіп тұра қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы әнді алғаш рет сонда, әйелдердің бас қосқан отырысында естігенмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О да бір заман еді-ау |