Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әйтеуір, бар ермегі – кітап, күндіз-түні бас алмай оқи береді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шаршатқаны-ау, мынау аппақ суық дүние... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сіз білесіз бе, атам мен апамның Қар қызы деп жүргені – менмін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Иә-иә, іргеңізде жатқан сол аты аңызға айналған Қар қызы... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан шошып қалып, басын қақшаң еткізе көтеріп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мүмкін емес... Ол өлген! Қарға айналып кеткен... Мүмкін, емес, ол жәй ертек қана... – деді зәрезап болып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алмажан да басын көтеріп алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қорықпаңызшы... Мен қорыққандардың қорғаны болуға жаралған адаммын... – Сіз шынымен-ақ адамсыз ба?! – Нұржан есі шыға сұрады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алмажан: – Иә, адаммын!.. Енді екеуі өз төсектерінде тізелерін құшақтап отырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қалған кісілер қалың ұйқыда. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұлардың сыбыр-күбіріне оянар емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Сонда қалай, Сіз шал-кемпірдің баласы емессіз бе? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алмажан: – Анамыз бала көтермеген кісі... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мен... сол түні адасып кеткен Қар қызымын... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Боранды түнде үсік ұрып, кірпігім ғана қимылдап, қарға көміліп жатқан жерімнен осы үйдегі ата тауып алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жан адамға сездірмей бір жыл бағып-қақты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейін... Ауруханадағы шешемнің қайтыс болғанын естідім... «Шешеден қыз қалмасын, түйеден тұз қалмасын» деген емес пе, алыстан қосылар ағайын болғанмен, ет жақыным жоқ, елге қайтудың ешбір қисынын таппадым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Содан бері тіпті тірі адамның бетіне қарағым келмейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі аяқты атаулының бәр-бәрінен көңілім қалды да, үстіме аппақ көйлек киіп қырға шығып ән саламын... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал Қар қызы туралы аңызды өзім ойлап таптым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Атам екеуміз әдейі ел-жұртқа таратып жібердік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Міне, содан бері күндіз – сауыншы, түнде – Қар қызы бейнесінде жүрмін... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейде жападан-жалғыз жата беруге шыдамай, мынау ағаш үйден атып шығып, тізеден қар кешіп алаулаған ыстығымды басамын... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бәлкім, сізді іздеген сезімнің сергелдеңі шығар... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ғажап екен!.. Бәрі түсімдегідей! – деді жүрегі атша тулаған Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қар үйшікте жатып үсуге айналғанымда тұр-тұрлап» мені оятқан да сіз бе? – Ол мен емеспін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Менің кісім, менің ием, яғни менің «– елесім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол түні Сізді қатты сағындым, көп ойладым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аяғыма шаңғы іліп алып, тау-тасты кезіп ән салдым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өзім осында жүрсем де, елесімді сізге жібердім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сізді мен бұрын көрмеді деп ойлайсыз ба? – Әрине, көрген жоқсыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Көргенмін,– деді күліп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Күзді күні машинаға шөп тиеп жүргендеріңізде көргенмін... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тура жаныңызға бардым, бірақ сіз байқамадыңыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Міне, содан бері сенсеңіз, есімнен ешбір шықпадыңыз... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Содан соң, шыдай алмай әнімді сіздің ауылға жібердім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осында, мынау жетім қыстаққа жетелеп келген де, сол – менің сағынышым... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қазір өзім осында отырсам да, елесім сонау ақ қар, көк мұз шомылған қарлы тауларда сыңсып ән салып жүр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ол да мүмкін-ау... – Кеше Сіз менің түсіме кірдіңіз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сіз де... Сіз менің бетімнен сипап оятып жібердіңіз, қолымнан тартып тұрғыздыңыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ол мен емес, менің елесім ғой... Сізді оятуға әдейі жібергенім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алмажан кеше көрген түсін толқып, өзгеше мұңмен – Айтты: – ... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ұзақ жолдан екеуміз де шаршап-шалдығып келе жатырмыз екен деймін... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үстімізде ақ кебіннен өзге еш нәрсе жоқ – жалаң аяқ, жалаң баспыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мойнымызға іліп алған шана – сол шанада Қоңқай, тағы бір жігіт отырады... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Келе жатқанда да қатар, қол ұстасып емес, сіз шығыстан, мен батыстан бір-бірімізге қарама-қарсы жүреміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алдымыздан қар басқан тау кездеседі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол – Қоңқай тауы екен... Сол таудың екі жағынан тырмысып өрмелейміз, ұшар басына енді-енді іліне берген кезде сырғанап төмен түсеміз... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мойнымызға қылғындыра іліп алған шана... Сол шанадағы «қоңқайлар» қарқ-қарқ күліп біздерді қамшының астына алады... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сүйрей алмай жан теріміз шығады... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол уақытта Қар қызы келеді де мойнымызды қылғындырған шананың бас жібін қиып жібереді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңқайлар сол шанамен ағып құзға құлайды... Содан соң екеумізді аппақ күміс шанаға, үлде мен бүлдеге орап отырғызады да, барлық адамзат сүйреп бүкіл әлемді шарлап, аралатады екен деймін... ғажап, екеумізді барша адам атаулы шанаға жегіп сүйреп жүр... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
сүйреп жүр, сүйреп жүр... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жақыннан... тым жақыннан қар қызының сыңсыта салған, мұңлы әні естіледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржанның өне бойы, арасанға шомылғандай балбырап, көзі іліне берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қатты шаршаған екенсіз, аға, – деді оның көрпесін қымтай жапқан алмажан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Шаршаған екенсіз... Шаршатқан екен... Сырымды бекер-ақ айттым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қызына сүйіспеншілігі бұрынғыша арман қиялында қалуы керек еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді ондай сезімнен айрылды ол. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Таңертең ояна келсе, төсек бос жатыр; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
аппақ қардың арасында адасып жүргенде жұлдызбен бірге жауып түскен ақпанның бір тал гүлі жоқ, елең-алаңнан тұрып, сиыр саууға кетсе керек; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
жастығы шылқыған су, түсінде жылағанға ұқсайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тағы да бозамық сапарға аттанды, енді ол орнын Аманжанға беріп, өзі темір жәшіктің үстіне теріс қарап отырды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
трактор орнынан қозғала бергенде, қыстақтың қалың қырау басқан терезесі алдымен ноқаттанып, сосын бірте-бірте кеңейіп дөп-дөңгелек болыптазарды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ерігенәйнектендөп-дөңгелек қап-қара мөлдіреген жалғыз көз көрінді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан оны таса болғанша, өзінің әйнектен қараған қара көзіндей кішірейіп, алысқа ұзап, аппақ қардың ішіне әбден сіңгенше жанарымен шығарып тұрғанын сезді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
түн қараңғысында Нұржанға оның дидарын, тіпті екінші көзін көруді жазбады, мүмкін, соқыр шығар, бірақ ол үшін оның шолпан жұлдыздай жарқыраған жалғыз жанары да жететін еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол жалғыз жанар арқылы жұмбақ қыздың дидары, беймәлім қыздың айдалада |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аппақ қардың арасында адасып жүрген теңдесіз жетім сұлулығын рухани қуат етті; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
күні бүгінге дейін сол еңбектен жаралған алақанның жылуы жалыққан, тәңірім-ау, кейде бір шаршаған жанын жАннатқа, сол жаққа |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қар қызының отанына жүр-жүрлейді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Олар үнсіз келеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үндесе қызыл шеке болып төбелесетіндей. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан быршып терлеп, ал жанындағы екеуі дір-дір етіп тоңады, өйткені олар өмірде алмажандай Қар қызы барын білмейді |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алға қарап отыр; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан алмажандай түрін көрмеген қимасынан бірте-бірте алыстап мәңгіге қоштасып барады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
өйткені ол артқа қарап отыр... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бүкіл әлем аппақ қардың астында жатыр... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құлаққа сызылта салған мұңға толы ән келеді, мүмкін, адасып жүрген Қар қызының сыңсуы шығар... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қызы... Ол қандай екен? Бармысың мынау жалған дүниеде, әлде жоқпысың?.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлемнің әйнегін қырау басқан, айнала аппақ қар, сеңдей сірестіріп қасаттап тастаған ақсіреу кіреуке, қарасаң көз қарықтыратын шаңқан бел-белестер әлдеқайда... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алысқа бірін-бірі қуалап жарысады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ербең етер тіршіліксіз салқын бедірейген қарлы адырлар ұлы өмір шуылынан бейхабар-айқара жамылған ақшағи көрпесін қымтап, күрк-күрк жөтеледі – мәңгілік тымаудан бүткіл табиғат арыла алмағандай... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нән шана шөпті толтыра тиеп алып, қар-теңізінде жүзіп келе жатқан ДТ-54 маркалы тракторы үш-төрт күнгі тыныштықтан, иесіз кеңістіктен әбден шаршағандай, сонау ауылға |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Үлкен өмірге асығыс аттанып барады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кабинадағы үш жігіт осы айналаны қоршаған аппақ тауларға тілсіз телміріп, әрқайсысы өз ойын малталап отыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жарықтық, техникада мін жоқ, шөп тиелген шананы мықшия тартып, әзірше сыр бермей келеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ұзақ жол, ауыр сапарға сыр беріп алған, тек адамдар ғана еді... тракторды Нұржанның өзі жүргізіп отыратын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түнде қонып шыққан қыстақтың өкпе тұсына келгенде, тормозды табанымен кілт тоқтатты да, газды азайтты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есіне әлдене түскендей, қабағын түйе сәл үнсіз отырып қалды да: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал, достарым, айып етпеңдер, мен сендермен қоштасайын деп отырмын,– деді екі жолдасының суық сорған жүзіне кезек қарай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бала жастан бірге ойнап, бірге өсіп едік, артық-ауыз айтылған сөз болса, кешіріңдер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өмір атты ұзақ сапарды бірге бастасақ та, бірге аяқтау мүмкін емес екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мен осы жерде – Қар қызы мекенінде мүлдем қаламын, мал-жанның күйзелмеуі үшін қаламын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Егер мен осынау кеңістікте қалмасам Қар қызы өкпелейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алолөкпелесе, бүкілхалық оның кәріне жолығады... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайыр! – Шөп тиелген шананы сүйреп өту біздің мойнымызға жазылған шығар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қалам десең – қарсы емеспін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қызы еліне де еркек керек-ау, – деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан қол беріп қоштаспады, «сау бол» деп үндемеді. |