Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір жарым тәулік нәр татпай, үсіп-жығылып келген үш жігіт жылы үй, құрт-ірімшік қосқан ыстық шайдың өзіне масайып, терлеп-тепшіп өлердей сораптаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әрі-беріден соң, манаурап, ұйқылары келе бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әсіресе мұрнының үсті шып-шып терлеген Бақытжан қалғып кетіп, қолындағы кесесін түсіріп ала жаздайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Адам баласы көрге кіргенше не көрмейді, шырақтарым,– деп, шал шалқалап жүкке арқасын тірей отырып насыбайын баппен атады,– бәрі де тіршіліктің қамы, үйреніп кеткендіктен бе, мал бақпасақ отыра алмаймыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қолына қарап, асырап-сақта деп бұлданып жатып алар ұлымыз жоқ, жалғыз қызымыз бар, оған да обал болды, шырғалап бізді тастап ешқайда кете алмайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оған да обал... Иә, өлмейін деп өкпе жеген заман да... Әй, кемпір,– деді сонсоң дауыстап,– Алмажан бүгін кешікті ғой, жас бұзаулармен алысып жүр-ау, жалғызым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тек Нұржан ғана болмаса, ана екеуі шалдың әңгімесін зауықсыздау тыңдады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан бағана жантайып жатып қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан, ол да шұлғып, екі көзі қанталап, үсік денесін ашыта ма қыржиып мазасы болмай отыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұрыш жақтағы темір пештің оты маздай жанып, екі бүйірі нарттай қызарып кеткен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Болар-болмас сәуле шашқан шаңырақсыз шамның жарығы ала көлеңке үйдің мұңлылау шырақшысы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Іргеде ескі ағаш төсек тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол төсектің басына қыздың киім-кешегі ілінген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал әлгі төсек тірелген қабырғада ақ матаға кестеленіп салынған көк кептердің суреті қағылған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржанның ойын айтпай-ақ оқығандай шал: – Алмажанның көгершіні ғой, – деді қанатқа қағылған суретке қарап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жарығым, өзі де тордағы құс секілді жалығады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әйтеуір, бар ермегі – кітап, күндіз-түні бас алмай оқи береді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қыста туған он шақты сауын сиыр бар, сүтін сауып, анау ойдағы Огневкаға шанамен апарамыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Соның бәрін алмажанның жалғыз өзі атқарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Былтыр мектепті бітірген соң, тиын-сиынды жиып берейік, қалаға оқуға бар десек, көнбеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Сендерді кімге тастап кетем», – дейді, жарығым... – Дегенмен, қиындау, ақсақал, қиындау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жас жүрегі екі жастың біріне келмей құсаға толады ғой, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Енді қайтеміз... Үлкен жерден қаға беріс, тау арасында – жатырмыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейде ақымақ болса да адамдарды, көрсоқыр болса да көрші-қолаңды сағынасың. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осыншама саяқ тартып жүре берсек, Қоңқайға айналып кетерміз деп шошынамын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан айтты: – Үлкен жерді аңсап та керегі жоқ-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өйткені үлкен елдің – үлкен дауы болады... Ал Қоңқайдың тірлігі басқа ақсақал. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол кісі жалғыздығым – еркіндігім деп, алдына келсе тістеп, артына келсе теуіп ешкімді маңайлатпайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сиыршы шал насыбайын құшырлана иіскеп отырып айтты: – Оттапты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көпшіліктен қорқады ғой, қорқады қорқауың... Ол да бір көзге шыққан сүйел. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Он екіде бір гүлі ашылмаған қыздың обалына қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жігіт елең ете түсті: – Сол оқиғаның анық-қанығын айтып беріңізші? – деп шалға қолқа салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Біздің жақта әркім әр саққа жүгірткені болмаса, шындығын ешкім білмейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі жігіт пысылдап ұйқтап жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кемпір кіріп-шығып жүр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үй иесі әңгімесін бастады:– Балам, ол бір қорқынышты оқиға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осыдан екі-үш жыл бұрын, он сегіз жасар жолаушы қыз жөн сұрап Қоңқайға жолығады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қыстақтағы шешесі қатты ауырып, ат-шанасымен Үлкен жердегі ауруханаға апарады да, қайтарында әлгі жалмауыз шалдың жалғыз үйіне тап болады: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шалдан: «ата, асуда жол бар ма, тау айналып жүргенше тіке тартып кетейін деп едім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Асығыспын, ата, қорада қамаулы қой қалып еді», – деп ақыл күтеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұғының қанын ішіп, көзі қарайып отырған шал әлгі қызды тарпа бас салып, жұлмалай бастайды... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түн ішінде шырылдап әрең дегенде жалаңаш, жалаң аяқ қашып шыққан қыз... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ақ қар, көк мұздың арасында адасып, тіпті ызым-ғайым жоқ болған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не бөрі жегенін, не үсіп өлгенін күні бүгінге дейін ешкім білмейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейбіреулер айтады: «Ол қыз қарға айналып кетіпті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қыста осы тауды шарлап ән салып жүреді екен де, жаз шыға жер астына түсіп кетеді екен». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анау бір күні біздің кемпір айтады, өтірік-шынын қайдам (кемпір далаға шығып кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
) Қораның сыртына дәрет сындыруға шықсам, аппақ күміс шашы бар... (ойланып) иә, бейне бір қардан жасалғандай, сұп-сұңғақ, қыз тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шошынып шалқамнан құлап қалдым дейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол да мені көріп қолтығымнан көтеріп орнымнан тұрғызып, жанары мөлдіреп қарады да: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Елге, адамдарға сәлем айт, апа, енді мен ешқашан да адам болғым келмейді», – деп, зым-зия жоқ болып кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жүзін анық байқай алмай қалдым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бетінде ақ торғын пердесі бар дейді бәйбішем. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әрине, мен сенбедім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал, кемпірім: «Пайғамбар жасына келгенде өтірік айтып не көрінді», – деп ант-су ішеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кемпір бір құшақ отыны бар қайта кірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шалының сөзшең болып кеткенін жақтырмады білем: – Қақсамай, балаларға ұйқы бер, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Былтыр қыста елікке қақпан құрдым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құдайдың құдіреті, қақпанға түскен елікті белгісіз біреу босатып жіберіпті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Адам дейін десем, жаңа жауған қарда ізі жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Егер түн ортасы ауа далаға шықсаң, біреу ән салып жүргендей сыңсыған дауыс естисің... Қызық, әйтеуір. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өз қызымызды да түн баласында ұзатпай, үйге қамап ұстайтын болдық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анау... төр алдындағы бейнесі жіппен өрнектелген сол – Қар қызы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алмажанның ойлап тауып жүргені ғой... Нұржан қар қызының төрдегі суретін жаңа байқап, таңырқай қарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Шынында да, ертек сынды ғажап дүние екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол жұмбақ қыз менің де түсіме кіріп жүр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Алмажан да «түсімнен шықпайды, тіпті сырлас болып – кеттім», – дейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал менің түсіме бір рет те кірген емес, шырағым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мен бір нәрсеге қайран қаламын,– деді Нұржан майда қоңыр үнмен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шаршаңқы тартқан жүзі ала көлеңкелі үйде анық ажарын болжатпағанмен, осынау жас жігіттің ойшылдығын, әр нәрсенің байыбына бармай тынбайтын мазасыздықтың нышандарын сезуге болушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Насыбайын атып, малдас құрып отырған шалдың көкейін тескен Нұржанның жасына сай келмейтін көшелігі, сыпайы ашықтығы, балаша аңқау тазалығы-тын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Әттең, осындай ұлым болса», – деп арман қылар азаматың осындай-ақ болар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сиыршы өз-өзінен күрсінді де, жігіттің сөзіне ден қойды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қар басқан қатпарлы жота, қарағайлы ақ таулардың ортасында екі адам мекен етесіздер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айыртаудың күнгей бетінде – Қоңқай, теріскейде – Сіз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі түтін – екі басқа мінез, екі басқа тірлік... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы бір, үш қайнаса сорпасы қосылмас мүлдем жат бөтендік арасын тау бөліп жатқан алтайды қойып, қаз-қатар автобуста келе жатқан қала халқында қаншалықты мол десеңізші... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мен оған әсте де таң қалмаймын, менің таң-тамаша қалатыным, Сіздің, ата, осынау иен жер ит арқасы қиян айдалада отырғаныңыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңқайдың жөні бір басқа. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мен, шырағым, Қоңқай үшін отырмын, – деді сиыршы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Түсінбедім ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Түсінбейтін не бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол адастырады, мен тауып аламыи. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Монданақтай жердің бетін, бір жақсы, бір жамандық жайлаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал егер мен осы Айыртаудан көшіп кетсем, Қоңқай зәлімнің жеңгені ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осылайша аңдысып өмір жалғасады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тегінде, сенің де өз Қоңқайың бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қызы: – «Қоңқайлар да адам. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Олар керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Олар жастарды адастыру үшін жаратылған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал адамдар ең әуелі адасып алмаса, бірін-бірі әсте де іздеп таба алмас еді...» |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – «Рас айтасың, егер сол Қоңқай шал адастырмаса, сені ешқашанда іздеп таба алмас едім». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қызы: – «Егер сол шал болмаса, мен дәл осылай мәңгі-бақи адасып, зар илеп, зар жұтып өтпес едім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сен менің тілімді алсаң, қазір орныңнан атып тұр да, анау екі жолдасыңды қуып жетіп, ертіп қайт, кері қайтар». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – «Олар қайда кетті?» Қар қызы: «Қол-аяғын үсік ұрған екеуі, жер асты еліне беттеп барады». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан ойланып қалады: «...мен дәл қазір орнымнан тұрып кетсем... Сені қайтып көре алмай қалармын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол жер асты еліне саған еріп менің де барғым келеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шын бақыт, шын махаббат, нағыз бостандық – жер астында ғана...» Қар қызы: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– «Мені сүйетінің рас болса, келе көрме бұл жаққа». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Екі қолын сермеп зәрезеп болып безектейді. |