Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әрі өзінің кеше түнде оңбай таяқ жегеніне тіпті өкінген жоқ, қайта «өзіме де сол керек» деп өз-өзін табалаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ер-азамат не майданда, не жорықта сыналады деген осы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол – Бақытжан осынау қар шағылдардың арасынан достарын ғана емес, өзін де іздеп тауып алғандай еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол ұлы жаңалық ашты – өзін ашты... Қоңқай шалмен арадағы қақтығыстан соң, мінезі күрт өзгерген Аманжан ғана. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не көрінді? – «Ляуқисың, ұйқышылсың, тамақсаусың», – деп мені келемеждегенде патефондай сайраушы едің, бір бармағымды бүгіп жүрдім деші... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірінің жүнін бірі жұлып жеп қоғам малы тұр маңырап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бақытжанның бұл жалынды сөзі, шынында да, әбес естіліп еді, әсіресе ақ қар, көк мұздың ортасында, тіс-тісіне тимей бүрсеңдеп, екі тәулік нәр татпаған ішектері итше ұлып жатқанда... Аманжан, ішін басып қатты күлгені соншама, трактордың шынжыр табаны солқылдап кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Пах-пах, шіркіннің патриотын-ай, ха-ха у-у-ішегім-ай... Павка Корчагин ортамызда жүр екен ғой... – Күлкісін шорт тыйды да, арс етіп жекіді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– ляуқи неме, қоғамға мал керек болғанда, адам керек жоқ па?! а! аштықтан, лажсыздықтан бір-бірімізді тірідей жегелі тұрып, жалынды сөздер айтамыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жалынды сөз жанымызды алып қала алмайды, жарқыным. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Насихатшым мен лекторым жанымнан табылып рақат болды-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құлағымның етін қоғамтанудан беретін ызылдақ мұғалім жеп еді... енді міне... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дем алған сайын ауыздарынан будақ-будақ бу шыққан үш жігітке сонадайдан қарап тұрып, іштері өртеніп тұр-ау деп ойлауға болушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал олардың сырты қалтырағанмен, жан дүниелері лапылдап жанып жатқаны рас-ты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжанның ашуланып айтқан сөзінен соң, не істерін білмей біраз ойланып, үнсіз қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қазіргі жағдайды салмақтап қараса, Аманжанның сөзін де теріс дей алмас еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не істеу керек мұндайда? Жан бағып ауылға тайып тұрса, неге келдің деп айыпқа тартпас. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар шағылдардың арасынан, Қар қызының сыңсыта салған мұңлы әні естілгендей... – Ауылға бір айыр болса да пішен апармай, кері оралмаймыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қазір тауды шыр айналып, анау шананың желкесінен түсеміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы пікірге қосылам дегендерің қол көтеріңдер, – деп кесіп айтты Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ары тарт, бері тартпен ырылдасып тұра берсе, қыстың келте күні қазір-ақ батып кетер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ол үшін тағы да екі тәулік керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ондай жас жұтар тәуекелге сенің қарның, трактордың майы шыдамас, – деді Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Егер сенің барғың келмесе, осы жерде қала бер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Маневрді біз өзіміз-ақ жасап келеміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан мен Бақытжан қол көтерді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы кезде Аманжан тракторды сөндіріп жіберді де, екі мықынын таяна талтайып, гусеницаны солқылдата ойнап, тісі ақсиып тұра қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бұға берсе – сұға беруге әбден үйренгенсіңдер, – деді қарға шырт түкіріп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал енді тырп етіп көріңдерші. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ең әуелі екеуіңді, содан соң өзім қан болайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қалтасынан бәкісін суырып алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі жігіт шошына қарап қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Басқа-басқа, дәл осыны күтпеп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір жасынан бірге өскен дос, зАмандас, ағайындас... тағысын, тағылар – бәр-бәрі быт-шыт, бәр-бәрі бекер, әншейін қайғы-мұңсыз ерігіп жүргенде айтылар шартты ұғым екеніне Нұржанның көзі тұңғыш рет жеткен еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ендеше, анау ауылда іздеп барар кімі қалды? Қай екі туып, бір қалғаны бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шешесі ме, қарындасы ма? Олар өз күнін өзі, Нұржансыз-ақ көре береді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тәңірім-ау, Нұржанның осы екі жігіттен басқа кімі бар еді? «Аманжан, сен... осындай ма едің?.. Пышақ жұмсағаны несі... Жо-жоқ, ауылға енді қайтып бармау керек екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не болса да осына қар-елінде, адамдары аз кеңістікте өлу лазым екен...» – Надоели вы мне, надоели! – деп кеңірдегін созып бақырған Аманжанның өрескел үні оның ойын бұзды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұлардан сәл биікте, шынжыр табанда тұрған оның көзі от шаша бағжаң еткенде, Нұржанның алдында бірге өсіп, біте қайнасқан жан досы емес, Қоңқай шал тұрғандай жүрегі дір ете қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Вот так надоели мне все люди. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Все человечество! – Мынаның орысшасы ничауа екен, а Нұржан, – деп Бақытжан әзілге шаптырып еді, Аманжан тебініп: – Ыржақтама, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Боқ-жыныңды ақтара салармын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Упрай әкеңе қош деуге шамаң келмей қалар, ойнастан туған шата неме!.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– А-а! – деп аңырып тұрып қалған Бақытжан денесін тоқ соққандай әсерде басын қос қолдап қысқан қалпы, осыншалық ауыр сөзді көтере алмағандай шөкелеп отыра берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі көзіне қан тола бастаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Шата» дейді-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы бір қаңқау сөз үшін өзінен ары намыстанып, талай баланың мұрнын дал қылған Аманжан, енді міне, ес біліп ер жеткенде, беті былш етпей өзі айтып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нендей бір тылсым күш, орнынан тік көтерді де, арсылдап тұрған алып Аманжанға қарай атып жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлемде менен мықты ешкім жоқ деп әспенсіп тұрған жігітгің ең әуелі қолындағы пышағы шыр етіп ұшып, қарға сіңіп жоқ болды да, өзі кескен теректей сұлап түсті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Міне керемет! Соққы қай жерінен тиді, оны Аманжан да, тіпті осы әрекетті баққан Нұржан да байқамай қалып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жалғыз-ақ сәтте жеңіске жеткен Бақытжан трактор табанына қарғып шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қарғып шықты да: – Үндемегенге үрулеріңді қоймадыңдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сендерден келген кереметті көріп алдым, – деді саспай сөйлеп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қоңқай шалдан қорық, қасқыр мен аяздан, аштықтан қорық, енді АманжАннан шошып сүрген өмірдің ішін ұрайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ей, Нұржан, тракторға от алдыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шанаға барамыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ана қабаған ит жатсын солай бұралып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Моншада берген антты бұзған адамның тартар жазасы – осы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кішкене қайыс жіпті Нұржанға лақтырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жеңдік деп тұрсыңдар ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мә, мә... – деп саусағын шығарды Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тұрайын деп екі-үш рет талпынып еді, бүйірі удай ашып көтертпейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«атаңа налет қай жерімнен ұрған» деп ыңырси күбірледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бәрібір ажалдарың менен... бүгін болмаса ертең, ертең болмаса – Арғы күні. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактор дырылдап ала жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қанша төзімді, кең пейіл, жүрегі жұмсақ болғанымен, Нұржан біржола түңілгендей еді, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ДТ-ға қарғып мінді де, моторды жылдамдыққа қосып, рычагты тартып қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кеттік! – деді жанына жайғасқан Бақытжанға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кеттік! – деді ол да. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Апай-топайы шыққан жентек-жентек қардың үстінде белі кеткен сиырдай кирелеңдеп Аманжан қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ ол: «Тоқта, мені ала кетіңдер»,– деп жалынбады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көзі қанталаған қалпы, қақпанға түскен қасқырдай мәңгілік кекпен, арлан ашумен қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Денесінің ауырғанына, суықтың өткеніне қараған жоқ, сол құлап түскен қалпында – мызғымай, өжет бітім, бітіспес өшпенділікпен қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактор етекке құлдап, ұзап кеткен соң, қорланажылады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сай-сүйегісырқырап, қолқасы қопарыла еңкілдеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көз жасы ақша қардың бетіне мұз-моншаққа айналып түсіп жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Басқа-басқа, дәл БақытжАннан осындай соққы жеймін деп ойлады ма. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мұрны пысылдап, қалғып-шұлғып отыратын боқ қарын емес пе еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жо-о-оқ, бұл ойлағандай емес екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түйе бойына сеніп құр қалыптының кері осы да... Суықтан домбығып, қызарып кеткен саусақтарын жеңімен сүртіп үрледі де, қойнына тықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сон-ау-оу ойға мойнын созып қарап еді, белуардан қар кешкен трактор түтіні будақтап, саймен ылдилап шырқап барады екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тоқтаусыз зырылдайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мына екпініне қарағанда жалғыз-ақ сағаттың ішінде тауды шыр айналып, қарға қақалып жатқан шананың қыр желкесіне жетіп келер түрі бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан достарына ермей қалып қойғанына, өзінің оңбай қателескеніне өкінді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді онда жалғыз-ақ амал қалып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол – Анау екі жүз метр жоғарыда жатқан шанаға өрлеп барып, екі жігітті тосып отыру. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кешірім өтіну. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оған Аманжанның намысы жібере қойса... Сонда не істеу керек? ызғарлы тыныштық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тырс еткен үн жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дүниеде өлі тыныштықтан қорқынышты не бар екен? Кеше бұлар топшылағандай сай табаны сор, қойтасты кедір-бұдыр оппа емес екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол да болса алғашқы сәттіліктің басы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шынжыр табАннан асып, қабыршықтана беріштенген қар сеңін қақ жарып, жүзе жөнелген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кешегі көкіректерін ыңғырудай кеулеген жат сезім, жабайы қылық сейіліп, ұлы бір майданға аттанғандай түстері әрі түйілген, әрі өзі күшіне имандай сенген қайсарлы, әрі қасіретті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шындай өшіккен адамның қасақана жасар ерегеспе долылығы бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түңіліп барып, үмітін үзіп барып, өз тілеуін өзі ғана тілер-жалғыздықтың, жанашырсыз жетімдіктің зарын тартып, запысын шеккен қайран көзсіз ерлік-ай, өлімді тек осылайша, осындай көкпері, асау мінезбен ғана жеңе аласың... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айнала аппақ қар: сеңдей сіресіп, тұтаса қатқан суық дүние. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Нұржан, – деді Бақытжан томаға-тұйық трактор жүргізіп отырған мұңлылау жүзіне қарап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Үсік шалынған адам ыстықтап, үстіндегі бар киімін шеше бастайтыны рас-ау деймін... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түнде менің бойым енді ғана жылып, күйіп-жана бастаған шағымда, Қол шатырлы қыз келіп, жетелей жөнелді. |