Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сен сирағымнан жұлып ояттың, әйтпегенде бүгін серейіп қатып жатар едік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Олар біразға дейін тағы да үнсіз отырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анда-санда қар астында жасырынып жатқан ұры тасқа табаны шақ ете қалған ДТ-54-те мін жоқ, зырлап-ақ келеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кеше әзер деп асқан тауды шыр айналып орап, өз іздеріне қайта түскенде қыстың қысқа күні еңкейе беріп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тоңған жоқсың ба? – деді Нұржан пиджагы мен желеткесін солярка құйып жаққандары есіне оралып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қалтырағаным болмаса, қыж-қыж қайнап отырмын,– деді – Бақытжан күліп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Таңертеңгіден қалтамның түбінде бір малта қалып қойыпты, ұят болмаса бөліп кемірсек қайтеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан оның қипақтаған мүсәпірлеу кейпіне қарап күліп жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Несіне қыбыжықтайсың, әкел. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қалтада жүре-жүре әбден саталақтанған малтаны екі жігіт кезек-кезек кеміре бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мақау да дүлей таудың мазасын алып, зәресін ұшырған ДТ-54 күні кеше ғана дәл осы мезгілде өзі салған орма жолмен қайқая өрлеп бара жатты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қасаттанған қарға батып, қатыңқырап қалған ағаш шананы айналып өтіп шегінді де, солқ етіп тоқтады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактор тоқтар-тоқтамастан жерге қарғып түскен Бақытжан қолымен ымдап; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
әлі де шегіне түс деген белгі жасап үлгерді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал өзі шананың зілдей ауыр темір мұрындығын мықшыңдап көтеріп, ілгешек тесігіне дәл келтірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қарды тепкілеп тиекті іздеп еді, таппаған соң, дауыстады: – Гусеницаның палцысын әкелмесең, тиек жоғалып қалыпты, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан лақтырған саусақ темірді тесікке тығып, балтамен ұрып кіргізді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Одан соң, көз ілеспейтін шапшаңдықпен кабинаға қайта секіріп мініп: – Бісмілла, ал аттандық! – деп көзінен от шаша алға қарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кешеден бері ит әуреге түсірген кері баққан шананы сүйреген ДТ-54 еңіске қарай құйрығына шелек байлаған атша зымырай жөнелген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тәулік бойы өлім мен өмірдің арасында өткен асқаралы күреске мойымағандар... жеңіске жетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Олардың ендігі мақсаты – Айыртаудың арғы етегіндегі Огневка аулына ілігу. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонда түнеп шығып, жөн сұрап, күзден қалған шөптің негізгі жобасын табу. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сөйтіп, бір мая шөпті шанаға ыңырандыра тиеп, асу арқылы емес, ауыл-ауылдың арасын қосып жатқан күре жолмен шеңбер жасап айналып, есі барында елін табу. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әрине, ұзақ та болса – қысқа жол тек сол болмақ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шананы Аман-есен тіркеп алып, көңілдері хош қалпымен жоғарыдан төмен құлдилағанда Аманжан бағанағы орнында әлі жатыр еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонадайдан қарағанда, қар үстінде қарайған адамды тірі деп, топшылау мүмкін емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғашында ашумен, қырсығып жатқан шығар деп мән бермеп еді, тіпті тура қасына келгенше қыбыр етпеген соң, шошынысып қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мертігіп қалмасын, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сүйек сындырар соққы менің қолымнан қайдан келсін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Монтансып жатқан шығар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ДТ-54 – тапалап кетердей болып, тұмсығының алдына келіп тоқтағанда да Аманжан тырп етпеген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол, алысқа... қар басқан таулардан жоқ іздегендей, қадала қарайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кабинаның есігі ашылып, Нұржанның басы қылтиды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тұр енді, астыңнан суық өтеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кеттік, – деп дауыстады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан үндеген жоқ, бедірейген қалпы – сұп-сұр болып жата берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактордан қарғып түсіп, қасына келген Нұржанға назар салмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қолынан тартып: – Жүр деймін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өкпеге қисақ та, өлімге қиямыз ба бір-бірімізді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ағаттық сенен де, бізден де кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кінәласар тұс бұл емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл кезде Бақытжан да шыдай алмай жетіп келіп қалып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Битке өкпелеп тонымды отқа салмаймын, – деп керги тұрды орнынан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ Аманжанның, осыншалық, аяғының басын қайқайтып кімге бұлданатынын екі жолдасы түсіне алмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сондықтан да әлгі бір ауыр сөзі көңілдеріне келмеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үйден үшеу болып шығып, екеу болып оралу мүмкін емес, ертең Аманжан олай-бұлай болып кетсе, тағы да екеуі жауап беретіні шәксіз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ендеше, Аманжан бұлданбағанда – кім бұлданады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ аққу, шортан, шаяндай әрқайсымыз әр жаққа тартып, шалқасынан түсер шатаққа баруға құқымыз бар ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тым құрығанда осыны түсінбегені ренжітіп еді Нұржанды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өзінің жүрегі бос, тым-тым көңілшек, ақша қардай тазалығына тұңғыш рет жыны келді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан тракторға керенау көтеріліп, үйреншікті орнына шалқалай жайғасты да, көпке дейін әңгімеге араласпай томаға-тұйық оңаша отырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ең алғашқы сұрағы да түйеден түскендей еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ей, ляуқи, – деді Бақытжанға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұрын аяқ алдында, темір жәшіктің үстінде бүрісіп, қалғып отыратын оны аяғымен бүйірінен түртіп қалушы еді, бағанағы соққы есінен әлі кете қоймаған секілді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сен... оқтай атылған шапшаңдықты, кереметтей ауыр соққыны қайдан үйрендің?.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мойнын ішіне алып, трактор ырғағымен басы изектеп отырған Бақытжан мырс етіп күліп жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қайдағыны сұрайсың-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қалай атылғанымды, қалай, қай жеріңнен ұрғанымды өзім де білмеймін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сенің аузыңнан өмір бақида естімеген сөзің шыққанда, миым ып-ыстық болып кетті де, бір тылсым күш орнымнан жұлып алып, лақтырды да жіберді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сенбеймін, – деді Аманжан темекі іздеп, қалтасын қарманып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бәрібір сенбеймін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан үйреткен шығар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екеуің маған жабылу үшін ертеден дайындалып жүргендеріңді сезуші едім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ондай арам пиғылға барма, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сенде бес бересі, алты – Аласымыз бар ма. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жоқ болмаса, әкемізді сен өлтіріп пе едің... – Рас-ау,– деп қалды Бақытжан қопаңдап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айнала аппақ қар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қақаған аяз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ДТ-54 – еңіске қарап, табанынан қар боратып зырлап келеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алыстан, қар шағылдардың арасынан... сыңсыта салған, мұңлы ән еміс-еміс естілгендей... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айыртаудан батыс жақ сайлауына ілінгенде сонадайдан қараңдай жүрген адамның сүлдесі болжанды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үшеуінің де көздеріне жас ала қуанған сәті осы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ақ қар, көк мұздың ортасында адасып, сергелдеңге түскен азапқа толы күндер мен түндердің алғашқы адамын аймалап, сүюге бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ура, әкіри! – деді жас балаша мәз болған орнынан қарғып тұрып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Басын кабинаның аласа төбесіне тоқ еткізіп соғып, тілін тістеп алса да ауырсынбады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Құмардан шыға бір рет сорар шайы бар болса, не арман... Өкінішсіз көз жұмар едім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әй, қайдам, шылымыңды езуге қыстыра сала тамақ, қыз іздер ме едің. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бақытжан бұл болымсыздау қалжыңыма ашуланып қалмады ма деп бетіне жалт қараған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ оның тоттанған қара күрең жүзінде майда ғана жымиыс бар екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ол да ғажап емес, пенде дегенің мәңгі қанағатсыз ғой, – деді салмақпен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан болса трактор құлағымен алысып отырып, екі досының жалғыз-ақ күнде күрт өзгерген мінезіне қайран қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жігітгер жақындағанда тотияйындай көкпеңбек шөпті күрт-күрт жеп, кәперсіз тұрған ат қос құлағын тіге осқырынып еді, иесі қолындағы күрегін тастай бере ұмтылып, тізгінге жармасты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Басқалардың да... – Қызық пікірекен, – деді Нұржан ойланып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алабарқын үйде күреңіткен жүзінде тағдырдың көп-көп қойнау, қалтарыстарын түсіне алмай, өз-өзінен көндігу, мезгілсіз жүдеу бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жатып, дем алсаңдаршы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әй, шал, ертегің аяқталса балаға маза бер,– деп кемпірі алая бір қарады да, ыдыс-аяқты жинастыра бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі жігіт кәперсіз ұйқтап жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қазір-қазір, бәйбіше. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Төсегіңді қамдай бер, мен сенен бір нәрсе сұрайын деп едім, ұлым, – деді Нұржанға, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Анау жігіт неше жаста? – Қайсысы? Анау, ұзын бойлы, сүйегі ірісі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ә-ә, Аманжан ба?.. Менімен жасты, жалпы, осы үшеуміз де даңқұрдаспыз – жиырма үштен астық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қартайып барамыз, ақсақал. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қарттықтың аулы сендерді қойып, мағанда алыс... Шешесі тірі ғой ана жігіттің? – Тірі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ аурушаң. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көп сөйлемейтін тұйық кісі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Құдайдың құдіреті, сол жігітті алғаш көргенде, жасарып кеткен Қоңқай екен деп қалдым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тура аузынан түсе қалғандай... – Сіз де қайдағыны айттыңыз-ау, ата. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кісіге кісі ұқсай бермей ме... Айталық, Бақытжан біздің ауылдың бастығынан айнымаса, бағана мені сізге ұқсайсың дейді жігіттер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Куәға тартар әкеміз жоқ, үндемей көне береміз, – деді күліп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мен сендердің ауылдарыңда екі-ақ рет болғанмын... Иә, адамға адам ұқсай береді... |