Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал қара аспандағы ай өзінің қызуы жоқ нұрын қаншама саулатып төккенімен, Алтайдың қырық градус суығы қылқындырған қарлы өлке, тас болып қатқан қалпы, ешкімге керексіз қор күйді бастан кешіп, мәңгі тыныштықтың құшағында тырп етпей өліп жатыр еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жарықтық ай да қатып қалғандай, кеңістікті шарбылаған аяз ауаның ар жағында, тұтқында тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аппақ түн қаншалық әдемі болса, соншалық қатыгез суық еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Көретініңді көрмей, көрге кірмейсің», – деген сөз тегі рас екен, қар іннің ішінде серейіп ұйқылы-ояу, маужырап, тоң теріс жатқан үш жігіт ұйқыға жеңдірмейік деп ой таусағанымен, біртіндеп барып, ұйқы-дұшпанның қойнына кіре беріп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өлі мен тірінің екі арасында тербеліп, дел-сал халде жатқан... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құдай-ау, өңдері ме, әлде түстері ме... Аппақ киіз үй... аппақ... төр алдындағы төсекте мамыққа оранып, рақатқа кенеліп жатыр екен дейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ортада – жерошақта лаулап от жанады... Тозақтың оты ма, жұмақтың оты ма белгісіз... Міне, есік сықырлап ашылды да, қолдарына шырақ ұстаған екі қыз кірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үстеріне қара жамылған... Бірі – жылқышының қызы, екіншісі – қол шатырлы қыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дәл осы, осы мезетте соншалықты жұмбақты, соншалықты сиқырлы әуен естілгендей болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тәңірім-ау, өндері ме, түстері ме?.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жылқышының қызы бір басып, екі басып жақындап келді Аманжанның дәл жанына келді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қолынан тартып тұрғызды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жігіт мең-зең. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Тұр, жаным, басыңды көтер, – деді жылқышының қызы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Саған айтар сырым бар». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Таң-тамаша қалып, қыздың бетіне қараған Аманжан: – «айта алмайтын шындығы, аша бермес сыры болмаса, адам несіне жер басып жүреді, – деді таңырқап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонда ғана, енді ғана танығандай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Құдай-ау, сенбісің шыныменен». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қыздың оттай жанған саусақтары бетіне тиді, ептеп сипады: менмін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Біз екеуміз бар сырымызды, бар шындығымызды «айта беруімізге болады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шын ғашық адамдар тек арғы дүниеде ғана қосылады». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан әлі аң-таң: «Сонда қалай? Біз жер астында жүрміз бе?» |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жылқышының қызы: – «Иә, жер астындамыз...» Аманжан: – «Сен қашан келдің бұл жаққа?» Жылқышының қызы: «Зоотехник алдап, абыройымды төккен соң...» Аманжан: – «Біліп едім, сезіп еді жүрегім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есіңде ме?..» Жылқышының қызы: – «Иә, бәрі есімде». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – «Ол кезде жайма-шуақ жаз еді...» Жылқышының қызы: – «Қыс жер үстінде ғана, жаным. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мұнда жаз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жер астына қар жаумайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мәңгі жылылық». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан есеңгіреп, қаракөйлекті қыздың құшағындабылқ-сылқ отыр: – «Біз өлікпіз бе?» – деп сұрайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жылқышының қызы оны аймалап, мұз болып қатып, жансыздана бастаған бетінен сүйеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– «Жоқ-жоқ, жаным, біз мәңгі тіріміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өйткені біз ғашықпыз бір-бірімізге... ғашық жандар өлмейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ромео мен Джульетта, ләйлі-мәжнүн, Қозы мен Баян, бәрі-бәрі – жер бетінде арманына жете алмағандардың барлығы осында...» Аманжан қыздың сүйемелдеуімен орнынан тұрады: – «Олай болса... соларға барып қосылайықшы». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Екеуі қол ұстасып, киіз үйден шығады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тәңірім-ау, қайда барады, қайда?! Өңі ме, түсі ме?.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Киіздің дәл төріне салынған құс төсекте, үлде мен бүлдеге оранып, рақаттың алтын бесігінде тербеліп жатқан Бақытжан осы жиырмадан асқан жасына дейін осыншалық керемет бақытқа кенеліп, осыншалық жұмсақ та жайлы мамық төсекке жатпаған шығар-ау... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шалқасынан түсіп, сойған қой терісіне оранып, буланғандай балбыраған... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дүниеде ең қимасы ұйқы еді, оның да күні туып, құдайы бір жасады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бас жағында тотыдайын таранып, маңдайын алақанымен сипап отырған ару – баяғыда қаладағы күзгі паркте жолықтырған қол шатырлы қыз – Малика екен-ау, қандай рақат... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тұр, басыңды көтер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл менмін ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Танымай қалғаның ба, қол шатырлы қызбын ғой,– дейді мұздай бастаған бетіне ернін тигізіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сені ертіп кетуге әдейі келдім,жаным. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аймалап, басын сүйемелдейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан таң-тамаша. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – «Тәңірім-ау, өңім бе, түсім бе? мен қайда жатырмын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не деген ыстық дүние... үй ме бұл?» Қол шатырлы қыз: – «Бұл – Жер-ананың ыстық құшағы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анаң да қара жер, атаң да қара жер... жер...» Бақытжан есіне әлдене түскендей: – «Иә, иә, сені жедел жәрдем алып кеткен». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қол шатырлы қыз: – «Жедел жәрдем мені осында – жер асты еліне әкеліп тастаған... Мәңгілікке әкеліп тастаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол шақта сарғайған күз еді...» Бақытжан: – «рас, күз болатын, қазір қыс. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Суық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ ыстықтап отырмын». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қол шатырлы қыз: – «Бұл елде күз болмайды... Өйткені біз жер астыңда жүрміз... Мәңгі жылы жүрміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді сен ешқандай тоңбайсың... Жүр менімен, – Адал сүйетінің рас болса, ер соңымнан». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жас ботадай буын-буыны дірілдеп, тәлтіректеген Бақытжанды қолтығынан сүйеп жетелейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – «Қайда, қай жаққа барамыз?!» – Жүрексіне тартыншақтайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қол шатырлы қыз: «Сұрқай күзі, суық қысы, сұмдық адамдары жоқ, ғашықтар елі, махаббат патшалық құрған – – о дүниеге... Жер бетінде бір-біріне қосыла алмаған ромео Джульетта, ләйлі – мәжнүн, Қыз Жібек – Төлеген, барлығы сол жақта». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: «Сонда қалай, біз де өлікке айналамыз ба?» Қол шатырлы қыз: – «Жоқ, күнім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Құшақтайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жоқ, біздер ол жақта мәңгі жасап өтеміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сен бұған дейін өліп келген едің, енді бүгіннен бастап тіріміз... тіріміз... жүр ғашықтар мекеніне, жүр...» Бақытжан жүрексіне ереді: «Тек, асықпайықшы...» – Екеуі ақырын-ақырын басып, ақ отаудан шығып бара жатады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алыстан... тым-тым шалғайдан сыңсып салған мұңлы әуен естіледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құдай-ау, қайда жатыр? Қайда барады? Өңі ме, түсі ме? Не деген күйіп-жанған дүние... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айнала аппақ қар, сеңдей сіресіп тұтаса қатқан суық дүние. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көк тәңірісінде еркін жүзген ай астында аяз сорып, маңқайған бітеу таудың ортасында тұтқын болып – қозыдай қарайып қауқарсыз трактор тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Буланып барып, суық ұрған темірін қырау тұтып, түртіп қалсаң қарып түсетін ашу-пошым алып адамның қартайып, қайғы ойлағанда ақырғы рет сілтеніп, түйіліп қалған дәу жұдырығындай кекті бітім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ұшқан құс, жүгірген аң, қыбыр етер тірлік иесін аяз шалып, үсіп өліп қалғандай – өлі тыныштық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сазарған ақ түннің, әйтеуір, бір тұсынан атом ғасырының аш қасқыры ұлыды ма, өлім үніндей – қорқынышты ұлу естіледі еміс-еміс. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тек сол ұлу ғана бүгінгі зәрлі түннің жаршысы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Міне, аш ішекше шұбатылып таусылып бітпейтін қыстың ұза-а-қ түнінде қардан жасап алған үйшікте бүк түсіп, ой еміп жатқан үш жігіттің әдемі қиялықаншасипалап жылытқанымен, маужыратып апарып – бірте-бірте үсік үйіне әлдилеп, алдап-сулап кіргізе берген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аса қаталдықпен тісін қайрап, тілін жалақтатқан ажал-арыстан ол да араны ашылып, уыздай жас олжасын қызықтауға сақадай-сай еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жүректерін ептеп жылытпалаған әлгі әсершіл көңілдің тәтті естелігі байырқалап барып, жұқалаң тартып, суыған... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонсоң бүкіл денелері қызынып, буын-буындарын ала бастап еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Буын-буындарын ала бастаған суық енді қан тамырларына шауып, қуалап, мәпелеп еркелеткендей сайқалдықпен ұйқтатады, жабырқаңқы жанын тербеп, уатады... уатады... Нұржан серейіп, ағаштанып қата бастаған аяқ-қолының шым-шымдап жылығанына таң қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қызық... бейне бір құс төсек, мамыққа оранып жатқандай бой-бойы балбырап, бүкіл денесі талмау тартты да... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
қызық... үлкен башпайынан, саусақ-саусағынан өзгеше бір қытық жүріп, дызылдап қышығандай ма-ау; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ал өзі бұрынғыдан ары бүрісіп, қол-аяғын бауырына жиыра түсті; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ол өзін бейне бір қар-үйшікте емес, қозының аппақ жүнінен басқан алты қанатты ақ ордада жатқандай үлкен рақат күйде сезінген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан да, Бақытжан да жоқ, тек жалғыз өзі – бір өзі ғана... табаны тызылдап тағы дуылдады-ай: жер-ошақтағы лаулап жанған от қыздырғандай ма-ау; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
екі тізесін бауырына алып, әлгі табанын күйдірген оттан қаша ма-ау... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не деген ертек сықылды еркін дүние, есеңгіреген хал; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
не деген жас сәбидің ұйқысындай бейбіт дүние, не деген аппақ... сүт дүние... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан ақ қозының жүнінен басқан отауда рақаттың алтын астауында тыныштық күйін кешіп, жұмылған көзін ашуға қимай, жұмылған көзін ашса, енді-енді ғана емін-еркін сезіне бастаған бақытқа, рақатқа толы ұйқылы-ояу халінен мүлдем айрылып қалам ба деп шошынған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол тіпті дәл осылай бүктетіле иленіп жата бергенше тұрайын деп қаншама талпынса да, жатқан жерінен тырп етіп қозғалуға шамасы жетпеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлдекім албастыдай кеудесінен басып қозғалтпаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонсоң ол тым құрығанда оң жамбасына аунап түспекке әрекет қылып еді, ол ойынан да дәнеңе шықпады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айқайлап Аманжан мен Бақытжанды шақырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оларда да, өзінде де үн жоқ – тұншыққан тыныштық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы кезде ақ қозының жүнінен жасалған ақ отауға үстінде қып-қызыл кебіні бар Қар қызы кірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кірді де төр алдында қол-аяғын таңып тастағандай қор болып сұлай жатқан Нұржанның басын көтеріп: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– «Тұр, тұр, жігітім, таң атты, күн шықты», – деді жалынып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан өз басын көтеруге қанша әрекет жасаса да, тас байлап тастағандай, қозғалта алмады: – |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Сен кімсің? Әлде періште, әлде адам...» – деді ернін зорға қимылдатып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қызы: – «Қар қызымын...» Нұржан әлі маужырап жатыр: – «Қар қызы... Мынау сұп-суық өлкеде сыңсытып ән салатын ару сен екенсің ғой». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қызы: – «Иә, менмін». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан қуанып кетті: – «Сенің мұңлы әніңді жер бетінде тек мен ғана ести алатынымды білесің бе? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тек мен ғана тыңдай аламын». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қызы: «Егер оны білмесем, іздеп келер ме едім». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан жанында отырған аппақ қызды бауырына тартып, аймалайды: – «Көп іздедім ғой өзіңді... КӨП іздедім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шаршадым, шаршатты мені. |