Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Май шамның лапылдай бастағанын көрген Нұржан орнынан тұрып барды да, майға малтып шуатылған шүберек білтені суырып, шыны тарелканың шетіне шығарып қойды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Содан соң өзі орнына қайта отыра беріп: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айтыңдаршы,– деді ана екеуіне кезек қарап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айтыңдаршы, әкеміз соғысқа қай жылы кетті? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екеуі бірдей жарыса: – 1942 жылдың күзінде – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Өте жақсы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал қара қағаз қашан келді? Екеуі бірдей жарыса: – 1943 жылдың қысында... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сталинград түбінде ерлікпен қаза тауыпты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Өте жақсы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал енді біздер дүниеге қашан келдік? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аманжан шалдың нарын сықырлата қозғап, маңдайын уқалады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан өп-өтірік жөтелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бәлкім ұялғандығы болар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Неменеге ұялады екен?.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Ә-ә, үндемейсіңдер ме? Олай болса ащы шындықты мен айтайын сендерге... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анау екеуі бірдей селк етіп, салбыраңқырап кеткен басын кегжең еткізіп көтеріп алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – ...мың да тоғыз жүз қырық алтыншы жылдың күзінде... келіппіз осынау б-а-қы-т-ты өмірге... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түн жамылып отырмыз ғой, ағымыздан жарылайықшы, жігіттер, сонда біз әкелеріміз соғыста аттанған соңғы үш-төрт жылда қайда жүрдік? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сендерді білмеймін, – деді Бақытжан желкесін қасып, – өзім әкемді майданға алып кеткенде іште қалыппын... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шешем солай деген... Аманжан қарқ етіп күліп жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ляуқи неме, төрт жыл бойы шешеңнің ішінде жатқан екенсің ғой, ха... ха... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Ал енді осыған, осы трагедияға айыптымыз ба? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жоқ болмаса, қандай да бір жолмен бізді жарық дүниеге әкелген анамызды кінәлар ма едік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Өңі сұп-сұр болып, дірілдеп кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Достары аға трактористің ашуланғанын тұңғыш рет көруі еді, таңырқай қарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жоқ, жарқыным, соғыс кезінде немесе соғыстан соң туғандар бір-біріне ұқсап жатса оған балалар әсте де кінәлі емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ендеше, оған ешбір қорланудың да, ұялудың да қажеті жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Конечно в этом мире нам трудно будет жить, но за то мы получили жизнь. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мы – дети войны. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мы – законное дитя эпохи. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ұрлықтан тапқан ұрпақтармыз, – деді Аманжан күрсініп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы кезде алдыңғы сеңкенің арғы есігі тықырлады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол тықырды естіген үш жігіт елеңдесіп қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өз үйінде емес, дүние жүзіндегі қатыгез әрі мықты шалдың лашығында түнеп отырғандарын енді ғана түсінгендей сасқалақтап бір-біріне қараған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан жалма-жан мылтыққа жармасты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есік ашылды да бір құшақ отыны бар |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
шал кірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қақ төрде өзіне қарапмылтық кезенген Аманжандыкөрмегендей,құшағындағы қар-қар жаңқаларды пештің қанат іргесіне тастай берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Содан соң асықпай, саспай темір пештің қақпағын ашып, қып-қызыл шоғы жайнап жатқан оттың көмейін көсеп, отын салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оның әр қалт еткен қимылын аңдып тұрған Аманжан шалдың осыншалық саспастығына жыны келді білем, затворды сарт-сұрт еткізіп, атуға дайындалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал сонда да сасқан жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал орындықта зәре-құты қалмай бақырайып отырған екі жігіт демдерін ішіне алып қатқан да қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Оғы жоқ мылтықты оқтанып қайтесің, – деді орнынан тұрып, ыдыс-аяқ жаққа беттеген Қоңқай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Егер мені шын атып өлтіргің келсе, анау бас жағыңдағы дайын патронды ал да, оқта. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әй, сенен ондай ерлік шықпас, – деді содан соң. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мені көздеп тұрып, анау өз жолдастарыңа тигізіп аласың ба деп қорқамын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сен секілді аң атып үйренбесем де, адам атып көрейін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Шегеде ілулі тұрған белбеуді шапшаң жұлып алып, қаз-қатар тізілген патронның бірін оқтады да, шалды қайта көздеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңқай бәрібір елең ғұрлы көрмеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қой, Аманжан! – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Былшылдамай тыныш отырыңдар, – деді көзі қанталаған Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Дыбыр етсеңдер, сендерді де сұлатып саламын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ең алдымен қоян атып үйренсең еді, ұлым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қоңқай мысқылдап күлді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сасар емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ерегестірмеңізші, ата, ашумен атып жіберер, мінезі шатақ еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бақытжанның даусы жалынышты әрі қорқынышты шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңқай қыңбады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шуатылған ұзын ақ көйлегінің етегін көтерді де, дамбалының ышқырынан қыстырған трубкасын алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ышқырын тағы да сипалап жүріп, махорка салған дорбасын тауып, трубкаға толтырып нығай бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Не деген нерв, – деп ойлады Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Темірден жаратылған шығар». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ойлан, Аманжан, ойлан,– деді тістеніп, не істерін білмей отырған Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Адам ату оңай емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Азамат соғысында, Отан соғысында бір-бірін қалай – Атты адамдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол үшін батыр болды, омыраулары орден-медальға толды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Немене ондай ерлік біздің қолдан келмей ме?! – Долданып, аузынан ақ көбік атып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Олар жау еді ғой,– деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мына шал жау емес деп кім айтты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Фашистерден әлдеқайда қауіпті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал иманыңды оқы, қақпасым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бес-ақ қадам жерде трубкасын пештен алған шалмен тұтатып міз бақпай тұрған Қоңқайды бейне жүз метрде тұрғандай тым ұзақ көздеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Рас, атып-ақ салғысы келді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Амал не, көздеген сайын көзі қарауытып, шүріппеге тиген саусақтан жан кеткендей. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өне бойы өз-өзінен қалтырап, буыны босай берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңқай қысық көзін бағжаң еткізіп, алая қарағанда, Аманжанның қолындағы қос ауыз мылтық салдыр-гүлдір етіп жерге түсіп-ақ кетіп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шала басылып тұрған шүріппе салмақпен түскенде өзінен-өзі тарс етіп атылып, қоянның құмалағындай оқ шалды жанай өтіп есікке тиген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ағаш есік шалқасынан ашылғанда, аядай үйге саулап суық кіре бастаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал оқ тиіп ашылып кеткен есікті қайта жауып, тиегін салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Осы қақбасты бір жерден көрген секілдімін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайдан? Жүзі өте таныс. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аманжан шөкелеп отыра кетті де, өз тізесін өзі ұрғылады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Неге ата алмадым, құдай-ау, неге? Әлгінде мылтық саңқ еткенде Нұржан жанарын жаба қойып еді, көзін қайта ашқанда шал тірі, ағаш кебеженің үстінде трубкасын сорып жайбарақат отыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан бүк түсіп солқылдап жылап жатыр: «Тәңірім-ау, көрсетпегенің көп екен ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді қайттік?» Сәл тыныштық орнады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тыныштық орнату үшін бейне бір мылтық атылуы керек секілді... жарасымды, жуас тыныштық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Сіз кімсіз, ата?! Шал: – мен – Қоңқаймын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Аты аңызға айналған қатыгез Қоңқай бұдан елу жыл бұрын жер жастанған еді ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал: – Ол үлкен – Қоңқай, ал мен – кіші Қоңқаймын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Біздің ұрпақ ешқашан да құрымақ емес... Нұржан: – Үлкенінен тұқым қалған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өмір бақи жалғыз өтіп, көмусіз қалды деп естігенмін... Шал: – Қоңқайлар ұлын жасырын өсіреді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өйткені ұлы жорықшылар мен атақты байлардан қалған ендігі тұяқ біздерміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Ал, сіз ше, сіз жалғызсыз ғой... Шал: – мен де ұрпақсыз емеспін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оны уақыт көрсетер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Иә, солай шырағым, текті тұқым тентіреп жүрсе де, өз тегін айналып табады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мынау ағаш лашықтың оты сөнбейді ешқашан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анау Айыртаудың қос өркешін – Ата Қоңқай, Бала Қоңқай деп мен емес, ел атайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Трубканы сорған қалпы орнынан тұрып, ағаш нардың ірге жағына қол жүгіртті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Транзистор алып шығып әрі-бері бұрап, әр түрлі тілде сөйлеген түрлі толқындарды ұстай бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ақсақал, – деді Нұржан шалдың бала секілді қолындағы транзистормен шұқыланып отырған сықпытына қайран қала қарап. |