Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қарсы алдарында тұрған шал өзге планетадан келген жұртшы да, көрден көтерілген аруақ та, жалғыз көзді жалмауыз да емес, кәдімгі тіл-аузы, қол-аяғы бар адам екеніне енді ғана илана бастаған жігіттердің өздерін тастап кеткен шыбын жандары бойларына қайта қонғандай, жадырап сала берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ең алдымен батылдық көрсеткен Бақытжан болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ақсақал, сіз орыстың ақсақалысыз ба? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Шал мырс етіп күлді де: – Қайдан келеді? Қайда барады? – деп сұрады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мұндайда тықыршып тек тұрмайтын Аманжан: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аташка, рұқсат болса, үйіңізге кіріп жөн сұрассақ қайтеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Масқара жаурап тұрмыз,– деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бағанадан қорқып-үркіп, үйіне беттей алмай сарсаңдағандары әншейін ғана қауқайған шал екеніне көзі жеткен соң, еркінси бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ну и что же, – деді шал тағы да орысшалап, – идемте, поговорим дома... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сендер жүре беріңдер, мен трактордың суын ағызып, сөндіріп бір-ақ барамын, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қызыл сирақтан қар кешіп, үйіне беттеген шалдың артынан Бақытжан томпаңдай жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан да ере түсіп, қайта қайырылып келді де, Нұржанның құлағына сыбырлады: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тракторды сөндірмей аялдай тұрсақ қайтеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мынау жалаң аяқ, жалаң бас шалыңнан қорқайын дедім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өзі бір түрлі... былай қызық кісі екен... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сенің де сескенетін адамың бар екен-ау, ұзынтұра, – деп, иығынан салып қалды да, рақаттана күлді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өзі моторды сөндіріп, радиатордың тығынын ағытты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ып-ыстық су буы бұрқырап көбік қардың үстіне сарылдап қоя берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айтпады деме, – деді Аманжан өзгеше көңілсіз қалыпта. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Менің жүрегім жыланның жусағанын сезеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қолын бір сілтеді де, шалдың соңынан кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тракторды сөндірген соң, осына ай астында ақ кебінге оранып жатқан қарлы адырлар жаны жай тапқандай мызғып, мәңгілік тыныштық құшағында маужыраған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жазығы суық демесең, қысқы табиғаттың қазіргі келбеті керемет еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ару-қыздың ешкімнен именбейтін, ешкімді менсінбейтін алқам-салқам бейбастық әрі әдемі еркін ұйқысындай еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспандағы жарықтық ай менен жер бетін бүркеген сұп-суық қардың осыншалық жарасымдылықпен тіл табысып, бір-біріне телмірген күйі іштей күрсінуін көріп, естігендей еді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Зікір салған трактор үні өшкен соң, баяғыдай бір сай-сүйегіңді сырқыратар сиқырлы ән алыстан талып естілгендей-тін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Буын-буыны босаған Нұржан аппақ қарға етбетінен түсіп, сол бір күншілік жерден естілген мұңды әнді тыңдап жата бергісі келеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ғажап, қар ән салып жатқандай... ғажап, қар жанып жатқандай... Нұржанның құлағына әлдебір сыбыр естілгендей. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мен... тоңдым... мынау... Суық жалғаннан... Ыстықтықтан жаураған, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мынау қарлы өлкеде, Мұзға айналып қалмаған, Адамың бар ма, айт маған... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы бір сыбырды, көзге көрінбейтін әлдекім айтты ма, жоқ болмаса Нұржанның өз жүрек күбірі ме, белгісіз, – әйтеуір, естігені рас-ты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шыңылтыр аяз сорған жүзі бозарған, осы қалпында қардан соққан аққаладай делдиіп қатып тұр еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жертағандап жатқан үйдің есігі сықырлап ашылып: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ей, айға бата оқып тұрсың ба, жүрсеңші, – деген Аманжанның айғайы естілді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жұмбақ шалдың үйі жалғыз бөлмелі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кіре берістегі сенек тастай қараңғы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан есік тұтқасын сипалап жүріп әрең тапты, қайыстан жасалған екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шуда-шуда суық онымен жағаласа ішке еніп, төрге дейін өрмелеп барды да жылуға айналып жоқ болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бөрене үйдің іші даладан жаурап кірген адамға ыстық болып сезілген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үй сыланбағандықтан дөңбек-дөңбектің арасына тығылған мүк сапсия шығып, мұрынға қаңсық иісі келгендей болады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қабырғаға аңның терілері ілініп, бұғының шаңырақтай салалы мүйізі қағылған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тақтайдан қиып жасаған нар, нардың тұсында қос ауыз мылтық, оқшантай, патрондары көгенделген былғары белбеу, дүрбі, аңшының тағы басқа керек-жарақтары ілулі тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кіре берістегі оң жақ бұрышта ағаш сандық, оның үстінде өлімсірей жанған май шам, ал қабырғаға тақтайдан долбарлап жасаған сөре қағылып, азын-аулақ ыдыс-аяқ қойылған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал сол жақ бұрышта аузынан шоқ атқылап, екі бүйірі қызарған темір пеш орналасыпты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Темір пештің ар жағында қалың тақтайдан орындық жасап орнатқан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Біздің екі жігітіміз сол ағаш орындықтың үстінде сотталуға келгендей қаз-қатар тізіліп отыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңырқай тартқан үйдің қазіргі сықпыты ертек секілді, ала көлеңке тартып өзгеше бір жуас күйге шақырады-ай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал әр нәрсені шұқылап: темір пешке үстеп отын салып, шамның майын жаңартып, пештің үстіне құманға шай қойып, түнгі тыныштығын бұзған тоқылдақ қонақтарына назар аудармай жүріп алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан шыдай алмады білем (шыдамсыздық оның туасы қасиеті еді) – һм... һм,– деп жөткерінді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– А-а-та! Су бар ма екен бұл үйде? Шөлдеп отырғаным... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал үндеген жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нардың үстіне жайғасты да, бас жағында ілулі тұрған белбеуді алып, патрондарын бір-бірлеп суыра бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ішінде оғы жоқ бостары болу керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ата! Шөлдедім! – деп Аманжан айғай салғанда ғана жайбарақат басын көтеріп тілге келді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Саңырау емеспін, неге бақырасың? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Суықтан үсіп өлейін – деп отырып шөл қысса не дауа. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есік алдына шық та, қардан көсіп алып асай бер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тағы да үнсіздік орнады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үш жігіт сыртқы киімдерін шешпестен отыр еді, пысынап терлей бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал бос патрондарға капсуль салып, бытырлап өзімен-өзі, бұл үйде өзінен басқа тірі жан бар-ау деп елемейтіңдей. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Темір пеш үстіне қойған шайнек қақпағын қаққылап қайнай бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тіпті, шыдай алмады білем, жігіттер шолақ қара тондарын амалсыздан жасқана шешті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қақаған суықта ұйқы баса беретін Бақытжанның буын-буыны босап, денесі балқып қалғи бастап еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үй иесі тіпті итпісің, кісімісің демеген соң, қанша төзімді болса да шыдамап еді, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Ата, жол соғып шаршап келіп едік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Рұқсат етсеңіз, жатып дем алсақ... – Пожалуста,– деді шал. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжанның шыдамы шарт сынды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Албастысы ұстап орнынан атып тұрған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қайда ұйқтаймыз?! Жөніңізді айтпайсыз ба? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлде... – осылай үндемес ойнап отыра береміз бе?.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Шал самарқау қимылмен басын көтерді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– – Неменеге кергисің-ей, жігітім? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Отырғың келмесе есік әне, сыртынан жап, жөніңді тап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Менің шөбімді әкелетіндей бұлданасың ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлде, құс төсек берейін бе. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қисая кетіңдер отырған жерлеріңе. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аманжан қасындағы Нұржанның құлағына «мынау бір ит шал ғой» деп сыбырлаған еді анау естіп қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Не балтай! Осы күніңе зар боларсың, – деп орнынан жас баладай секіріп тұрды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жігіттер сасыңқырап қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нардан секіріп тұрған шал, қақпағын қаққылаған құманға шыт дорбадан шымшып алып шай салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дәл ортада қарағайдың түбірінен кесіп орнатқан дөрекілеу жозы бар еді, дастарқан жасай бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жалғыз ыдыс, жалғыз қасық, бір тілім нан, суыған еліктің етін әкеліп қойды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұдан соң асықпай, бабымен құйып жалғыз өзі шай іше бастаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ішіндегі ең ашқарағы Бақытжан қалғып-шұлғып осы көріністі байқаған жоқ-ты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал кешеден аш екі жігіт сілекейлері шұбырып, жындана жаздап әрең-ақ отыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Шайға шақырмайсыз ба. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
АзАннан бері нәр татқан жоқпыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал: – Әкеңнің үйіне келе жатқан жоқсың, жол азығынды ала шықпадың ба? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Ер азығы мен бөрі азығы жолда деуші еді атамыз қазақ... деп оспақтады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал: – Ал мен... тіпті де қазақ емеспін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Менің ұлтым жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Оны өзім де сезіп едім, – деп кекетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Ұлты жоқ адам болушы ма еді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кержақтар секілді құлақпастағы шайды кішкентай шыны табақшаға құйып, суытып ішеді екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кім екенімді сезіп отырғандарың рас болса, кісі басы бес сомнан ақша төлеңдер жамбас ақыға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан ысқырып жіберді: – мәссаған безгелдек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құдайы қонақтан жамбас ақы алған жаман ырымды қай қазақтан көріп едіңіз... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бес сом... һм... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал: – мен қазақ емеспін деп қазақша айттым ғой, ұғар кісіге. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Так, что гоните по пять рублей, – деп орысшаға басты. |