Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ырылдаса бермеңдер, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Не істейміз, соны ойласаңдаршы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Артты қысқаннан артық айла жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бақытжан не айтса да жыны қозып отыратын Аманжан тағы да сақылдай бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Оу, өңкей ғана су жүрек қолабалар-ай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сендермен сергелдеңге түсірген қай құдай екен... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алжып өлейін деп отырған шалға үш жігіттің шамасы келмеу деген не сұмдық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Осы күнгі әр шалдың қуаты жүз аттың күшіне тең. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үңдемей отырып-ақ үніңді өшіре қояды... Баяғыда бір соғыстың түтінін иіскеп келдік деп, жер жебір, жекен суыңа жетеді, әкри... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Олай болса олардан құтылу абзал. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бәрібір жол бермейді екен, тартып алу керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Орнынан атып тұрып, ілулі тұрған мылтыққа ұмтылды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан баж ете қалды:– Сотталамыз, ойбай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы күні адам түгіл, аю атсаң да штраф салады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Бұл жерде сот жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сүйегін қарға көміп тастаймыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Сот – қайда да сот. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сеніңше, заң қыста аю секілді ұйқтап қала ма? Бақытжан: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Соны айтамын-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайдағы бір қайыршы – шал үшін көзіміз көгеріп түрмеде отырсақ... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құрысын, жатқан жыланның қүйрығын баспайық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Ал бұл қоғам үшін өлі ет секілді, керексіз адам. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қолқасын суырып қолына берсек, өкімет бізге сыйлық беруі керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ... өзін бір жерден... көрген секілдімін... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мылтықты көлденең ұстаған күйі ойланып тұрып қалып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Пиғылы жаттың бәрін ата берсек адамдарды азайтып алармыз... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Құдайдың құдір-е-е-теее, – деп Бақытжан айғай салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Не деген ұқсастық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бағанағы қорқынышты, өздерінің өлім мен өмірдің екі ортасында отырғаны, осы үйден, тіпті мынау атаңа нәлет ішкері жақтан тірі қайта ма, жоқ па – осының бәрін бір сәтке ұмытып баяғыша – Ауылдағыша еліре жөнеген Бақытжан талайға дейін таңдайын қағып тамсанып отырып алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі жігіт аң-таң. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ей, Нұржан, құйт сен, құйт сенбе, мен бір ұлы жаңалық аштым, – деп мәз болып, алақанын шапаттады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Анау Аманжанға дұрыстап қарашы өзің... иегіне сақал жапсыр да, көз алдыңа шалды елестет... Айнымаған атамыз... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Қайдағы атамыз? Бақытжан:– Қоңқайатамыздыайтамын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Керемет ұқсастық емес пе... Нұржан: – Расында да. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Таң қала күліп жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тізесіне көлденең тастаған мылтықтың стволын сипап отырған Аманжан анықтап қараған адамға, шынында да, Қоңқай шалға қатты ұқсайтын еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – ...Жас кезінде осындай-ақ болған шығар...– Басын шайқап, таңырқағанын қоймаған соң Аманжан бұлқан-талқан ашуланды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғашында қалжыңдайтын шығар деп өзі де ыржалаңдай бастап еді, ана екеуі шындап жатқан соң: – Оттапсыңдар! – деп ақырып қолындағы Қоңқайдың мылтығын енді екеуіне кезеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Егер ондай ұсақ-түйек ұқсастықтың бәрін жіпке тізе берсек, онда сен... онда сен... (айтсам ба, айтпасам ба дегендей тұтығып қалды). |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Немене... «онда сен» – деп шаңқ етті Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оның не айтқалы отырғанын өзі де іштей сезіп, осына бала жасынан бері итше сүмеңдеп соңынан қалмай еріп келе жатқан қаңқу сөзді тағы да естірін біліп, іштей дайындала бастап еді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Онда сен... Упрайға ұқсайсың! Яғни бөлімше басқарушысының аузынан түсе қалғандайсың! – деп тісін егеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжанның көзінен жас ыршып кетіп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы өмірінің жазылмас жарасы секілді індет-сөзді басқа-басқа, дәл Аманжанның аузынан естимін деп ойлады ма. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жоқ, ешқашанда... Үш ұйқтаса түсіне кірмеген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тамам бала... «шата-шата», «бастықтың баласы» – деп тілін шығарып, санын шапалақтап мазақтағанда осы екі досы |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Нұржан мен Аманжан ара түспеуші ме еді... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мұнша халықты әдейі шақырсаң жия алмайсың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дайын тұрған митинг. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тез баста, әйтпесе сөзден айрылып қаламыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Халықтың дені мұсылмандар екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сенің сөйлегенің орынды, Тұрар, – деді Хмелевский шын өтініп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұл жерде тактика да керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кәне, сызылысып тұрып алмайық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жолың болсын, бауырым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Хмелевский осыны сыбырлап айтып, Тұрарды ақырын арқасынан итермелеп алға шығарды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сенен соң орысшасын мен айтамын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұстазы болған большевиктің мына ықыласы дем берген Тұрар қолма-қол өзін-өзі қамшылап, он қолын жоғары көтерді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Уа, халайық! Уа бауырлар! Мына көтерілген күн – сен үшін ең бақытты күн. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді аспаныңды бұлт шалмас, қайғы-қасіретің болмас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәл қазір залым патша құйыршығы – Уақытша үкімет құлады! Өкімет Кеңестер қолында! Мына қара тақты көріп тұрсың, халайық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл халықты қанаған ұлықтардың тағы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы тақтың үстінде отырған ұлықтардың жарлығымен талай заман көзіңнен қанды жас ағып, талай заман жоқшылықтың кебінін тірідей киіп, қан қақсадың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы тақтың үстінде отырғандар саған сансыз салық салып, қаныңды сорды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ашаршылықтан көзің ашылмай, құлақкесті құл болдың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осыдан сегіз ай бұрын патша құлады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ә, Құдай, енді жақсылық болғай! – дедің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ бай – бай күйінде, төре – төре күйінде, кедей – кедей күйінде қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Неге? Неге десең, Уақытша үкімет – үстем таптың үкіметі, байлар мен билердің, кулактардың, помещиктердің дәулетін қорыған төбетке айналды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әне, ана қара таққа қара, халайық! Ол қазір төңкеріледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оның төңкерілгені – сенің жотаңнан зіл қара тастың домалап түскені! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар сәл тыныстап, жан-жағына қарап: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кәрімбай Қошмамбетов! Семен Карев! Төребек Исабеков! Мына үш солдат, сендер де! Бері келіңіздер! Мына креслоны үйдің төбесіне көтеріп шығып, төңкеріп қойыңыздар! – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аталған адамдар мен алдыңғы қатарда тұрған үш солдат тез саты қойып, креслоны көк шатырлы еңселі ақ үйдің төбесіне алып шығып, Тұрар айтқандай төрт аяғын аспанға қаратып, төңкеріп қойғанда, баспалдақ үстіндегі күн қатар сияқты қаңылтыр шатырдың кемеріне креслоның ұзын арқалығы асыла берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қос бас самұрық құс әлдебір алып мергеннің қанжығасына байланған жыртқыштай салаңдап, төбесімен төмен қарап салбырады да қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Ура!» – деді солдаттардың арасынан әлдекім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол-сол екен: «Ура!», «Жасасын Кеңес!», «Ура!» – деген үнмен араласып, аспанға қарай тарс, гүрс-гүрс атылған мылтық дауыстары естілді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл жеңіс салюті еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Терек басында отырған қарғалар үдере үркіп, тым-тырақай ұша жөнелді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Имам әлдене айтып айқайламақ болып еді, көптің дауысының астында көмілді де қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлдеқайдан өзбектің кернейі жар салды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кенет Кауфман көше бойы жұрт бір-бірімен құшақтасып, біреулер билеп, біреулер көзіне жас алып, қуанғаннан кез келген адаммен құшақтасып көрісе береді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлдебір қаудыраған жаман тон киген адам Тұрарға қарай ұмтыла түсіп, бірақ қалың топтан бері өте алмай, қолын ербеңдетіп: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тұрар! Уа, Тұрар! Мен сенің әкеңді білемін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен сонау төменгі Таластан келдім, әкең Рысқұл... – деп барып үні естілмей кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қалың топ иін тіресіп, сеңдей қозғалғанда әлгі қаудырақ тон толқынмен бірге кете барды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрардың құлағына «әкең Рысқұл...» – деген ызың талып жеткендей болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
(Екінші кітаптың соңы) |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тек ат жеккіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Станцияға жету керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Темір жол телеграфы істеп тұруы мүмкін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– А, бәлкім, таң атқанша күте тұрсақ қайтеді? Қалалық телеграф қалпына келгенше... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жоқ, жолдас төраға, дәл қазір жүрейік! – Тұрар үні қатаңырақ шықты да, басшы адамның алдында тым ірі кету артық екенін аңғарып қалып, жайлап қана: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Степан Кнутович, жүрегі бар болғыр бірдеңені сезеді: осы түн тегін емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жүрейік, а, Степан Кнутович, – деп сөзін сыбырмен аяқтады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Хмелевский тоқпақтай жуан жұдырығын мұртына еріксіз апара берді де: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Дұрыс, бауырым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен де елегізіп, ұйықтай алған жоқпын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жүргенге жөргем ілеседі, айда, кеттік! – деп Тұрардың жауырынынан жалпақ алақанымен сарт еткізіп салып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әйткенмен, сен бауырым, балуанға ұқсайсың, – деді Хмелевский өзінің әлуетті қолы тұтасқан тасқа тигендей болғанын сезіп. |