Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сәлима ұрлығы ашылып қалғандай қысылғанмен, кінәсіз екені өзіне аян, әкесіне жағдайды түсіндірді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әкесі әуелі Тұрардың түсініксіз әрекетіне мән бермегендей енжар кейіпте тұр еді, кенет: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бесатары бар дедің бе? – деп қайта сұрады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Өз көзіммен көрдім, көке. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әкесі «ымм» деді де, өз үйінен шекпенін киіп қайта шықты да, жапсарлас отырған інісі Әбденнің үйіне беттеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екеуі бір ананың құрсағынан шыққан ұясы бір болса да, тіршілікте өз алдарына шаңырақ көтеріп, қоңсы қоңлы да, дарбазаларын бөлек-бөлек шығарды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірінің үйіне бірі көше айналып кіруші еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сәбден көшеге шығып Әбденнің қақпасын тарсылдатып жатпай, терезесін тықылдатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ар жақтан асып-сасып аңыра қараған інісіне: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Есікті аш, тығыз шаруа бар, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Мынау, сірә, Шақпақтың дауылы», – деді Тұрар көшеге шыққанда желдің күшін әбден сезіп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кене тоздау сыпайы сұр пальтодан ызғырық лезде өтіп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар пальтоның жағасын көтеріп алып, әскери казарма тұрған Базар көшесіне қарай тартты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екі арада бұлым-бұлым көшелер көп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әсіресе Қарабақыр, Наманған махаллаларының тұсы қауіпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Не боп қалды, жолдас Рысқұлов? – деп қартаң солдат Тұрардың бетіне бір, мандатқа бір үңілді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Танымай тұрсың ба? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Таныдым, жолдас Рысқұлов. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ бейуақыт жүргеніңіз түсініксіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бейуақыт емес, дәл уақыт. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылдан соң найзағай жарқылдайтынын, нөсерден соң жарқырап күн ашылатынын білмеуші ме ең? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ол рас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ қазір күз ғой, жолдас Рысқұлов. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күзде найзағай жарқылдай ма екен? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жарқылдайды! Мылтығың оқтаулы ма? Патроның мол болсын! Ұқтың ба? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
* * * |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар қуанып қалды: Степан Кнутович ояу екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұны жақсы нышанға жорыды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осындай жорықты жағдайда жайбарақат ұйықтап жатқан жаман ырым ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Балауыз шырағданның тұнжыр сәулесі бір парақ ақ қазға түсіп тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қағаз бетінде түсініксіз шифрлар, Тұрардың таңырқаған түрін байқап, Хмелевский қою мұртын ширатып қойып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қару-жарақтың қамы ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аздау болып тұр, бауырым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өте аз, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Демек, сен біледі екенсің ғой? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Нені, бауырым? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– «Нені-нені» деп мені баласына берме, жолдас төраға. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен совдептің мүшесі екенім рас болса, шыныңды айт: не болып жатыр мына әлемде? Не хабар? Петербургте, Ташкентте? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрардың қараторы реңі күреңіте бастағанын байқаған Хмелевский де енді салмақтана қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Езуіңдегі шала күлкі бірден лып етіп қою қара мұрттың астына тығылып қалғандай, өңі қатулана берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ешқандай хабар жоқ, бауырым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тым-тырыс. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жаңа Ташкентпен хабарласпақ болып көрдім – тырс етпейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Телеграфтың тілі байланып қалған сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Телеграфтың тілі байланып қалған жоқ, үзіліп қалған, жолдас төраға. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– О не дегенің? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Даладағы дауылды көрмейсің бе, сезбейсің бе? Телеграф бағаналары құлап жатыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Хмелевский Тұрардың бетіне ежірейе қарап қалды: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Онда – шатақ, бауырым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді мүлде хабарсыз қаламыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Түк те шатағы жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұлабойын жер тартып тұратын зілмауыр дерттен құлан-таза айыққандай, жарықтық жіті қимылдап, иығына ақ шекпенін желең жамыла салып, аяғына кебіс іле салып, Әбденді имам дамбалшаң отырып қабылдады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Аузында «Ассалаумағалайкүмің» жоқ, абдырап жүрсің ғой, жайсыз хабар ма? – деп имам Әбденді бір жаншып алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Айып менен, құрметті имам, асығыста шатасып, сәлем беруді де ұмытып кетіппін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кешіре гөр, әулием! Оның үстіне төсектен тұрған бетім – дәретім жоқ, сіздің қасиетті қолыңызды алуға күнәқар болмайын дедім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Имам өзі де дәретсіз екені есіне түсіп, сасыңқырап қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Оқасы жоқ, себебі болса, құдай кешіреді... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Себебі бар, қасиетті имам, себебі бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі менің туғаным Сәбденнің үйінде бір большевик пәтерде тұрушы еді... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қай большевик? Орыс па, қазақ па, ноғай ма? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қазақ, қасиетті имам. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар Рысқұлов деген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– А-а, Тұрар Рысқұлов. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлбетте, білемін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол нағыз мүттайым, мұсылман қауымынан шыққан кәпір ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Игі қауымның ауқатын тартып алып, кедейлерге, құл-құтанға бергізу керек деп, бүлік салып жүрген сол емес пе? Оны қалай пәтерге тұрғызып жүргенсіңдер? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қасиетті әулием! Мен емес, Сәбден, – деп Әбден бүк түсіп, бүкірейді де қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сол большевик жаңа ғана үйден қаруланып шығып кетіпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір сұмдық болмасын, большевиктер бір пәле ойлап жүрмесін деген күдік мені сізге айдап келді, қасиеттім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ғұмар-имам түсі сұрланып, тақыр басын сипалап, сәл ойланып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Келгенің дұрыс болған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әбден әфенді, дұрыс болған... Тез Астахов мырзаға хабарласу керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әттең, «Шуро-и-Исламияның» таскері жоқ, өз өкіметі жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сондықтан орыс та болса, Уақытша үкіметпен қол ұстаспаса болмайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екі тажалдың біреуін таңдау лазым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Большевиктен гөрі меньшевик тиімділеу біздің мұсылман қауымына, ұқтың ба, Әбден әфенді? Сондықтан екеуміз тез Астахов мырзаға жетсек керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол да осы Кауфманның бойында. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Шуро-и- Исламия» өз қуатына кіріп алғанша, Уақытша үкіметпен ыңғайласып текені – жезде, ешкіні – апа, дей тұруға мәжбүрміз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қасиетті имам, мен оқуым там-тұм, надан адаммын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әйтеуір құдайға құлшылық ниетімен сіз ұстап тұрған қасиетті мешітке жұма намаздан қалмай барып тұрамын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ түсінбейтін нәрселерім көп, – деп Әбден мыртық қанден құсап, дауылды көшеде имамның ана жағынан бір, мына жағынан бір шығып, желдің ығына жығылып, жортаңдап келе жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Айып көрмесеңіз, бір сауалым бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жаңа Уақытша үкіметпен уақытша тіл табыса тұрамыз дедіңіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда кейін өзіміздің қолымыз өз аузымызға жетер күн туа ма, қасиетті имам? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Иә, Әбден әфенді, Аллаға сыйынып, Мұхаммед туын көтеріп, мұсылман өкіметін орнатамыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кәпірлерден киелі топырағымызды тазартамыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сендердің, қазақтардың зиялылары адасып жүр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Алашорда» дегенді құрыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдайға шүкір, әйтеуір біздің Әулие-Атаға ол тамырын жая қойған жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Алашорда» дегені тек қазақ миллатының мүддесін көздемек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өте келте ойлайды олар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бүкіл ислам тұрғысынан ойласу керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Шуро-и-Исламия» мүддесі сол. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұсылман қауым біріккенде ғана кәпірлерді жеңе аламыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Білдің бе, Әбден әфенді, қазақ қандастарға осыны айта бер, айта бер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
* * * |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара дауылдың, соңы ақ боранға айналып, ақ мұнар арасынан Әулие-Ата атырабына жаңа таң атып келе жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Совдеп мүшелері гарнизонға бас-аяғы бірер сағаттың ішінде жиналып та қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Чернышев, Федоров-Заводский, Карев, Цыганок сияқты тарлан большевиктер Степан Хмелевский мен Тұрар Рысқұловты сүйініш хабармен құттықтап, құшақтасып, сүйісіп, кейбіреулері көзіне жас алып, балаға ұқсап айқайлап жүр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жолдастар! – деп дауыстады Тұрар мына жан тебіренткен жақсы қауышушыларды ажыратқысы келмегендей сәл тоқтап тұрып. |