Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қандай түрде жазалайсыз – өз еркіңіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тек өлім! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Құп болады, ротмистр мырза! Мен таптым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл бандиттер телеграф бағандарын қиратқан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жолда көрдіңіз ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біздің есебімізше, Меркенің шығысы мен батысында жүзден аса баған құлатылған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әр бағанға – бір киргиздан құрбандық шаламыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жол бойында жатқаны жақсы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгіде өзіңіз айттыңыз ғой, көпшілік көретін жерде жазалансын деп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ең дұрысы осы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұған қалай қарайсыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ол да дұрыс. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Те... Теляшкин. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Орындаңыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал бағандар қалпына келтірілсін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Телеграф жұмыс істейтін болсын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал ана главарьді қалың базарда дарға асамыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ешқандай әскери трибунал жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Трибунал – мына мен! Алдымен одан біршама деректер аламыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Одан соң... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
* * * |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қырғын шалған қыркүйек таңы ызғарлы еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тау баурайының түні шілдеде де, тамызда да салқын болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ала-көбең, құланиек шағында кешегі майдан даласын мұнар басып, қуарған жүзін мұң кіреукелеп, жаралы алып ыңырсып жатқандай көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алатаудың асқарынан не пайда, бауырындағы қанды оқиғаның қаңқиған тілсіз куәсі болып, тырс етпейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазан ұрмай, қар жаумай, жапырағы ерте сарғайған тал-дарақ өрт шалғандай сидаң. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл өңірдегі биылғы қуаңшылық – жау жағадан алғанда, бөрі етектен тартқандай, еңсені езіп барады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қуаң-құрғақшылықта тас шегіртке көп шырылдайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдайдың тірі жәндігі – ол да ашығатын шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарғалардың қанаты сирек, кешелер жаңбырша жауған оқ бейнебір олардың да қауырсындарын жұлып-жұлып әкеткендей, селдір-селкеу. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ енді қарғалар тойынатын шығар... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қырғын шалған қыркүйектің таңында Теляшкин тұтқындарды Мерке сыртына алып шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонан соң оларды екіге бөліп, бір тобын Меркенің батысына, бір тобын шығысына айдатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атты әскерлер, урядниктер тұтқындарды сарт-сұрт сабалап, екі жарылып жүріп те кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір сұмдықтың болатынын сезген көтерілісшілер екі ұдай бөлінуге ықтиярлы болмай, қайтадан бір-біріне қосылмақ болып анталап көріп еді, тарс-тұрс мылтық атылды да, табан астында екі жақтан да бірнеше адам оққа ұшып құлап түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
* * * |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ротмистр Приходько Меркенің шығыс жағына шығуға ұйғарды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оған бәрібір еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екі жақта да «тамаша» бірдей болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әйтеуір шығысқа басы ауды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол аз солдаттардың ортасында қалың топтан кейінірек келе жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Міне, бірінші құлаған баған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алдағы қалың топ бұл бірінші бағанның жанына томпайтып қана бір адамды тастап кетіпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құлатылған қу қарағай өзінің құны бір азамат екенін сезер емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қуанышы да жоқ, реніші де жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ротмистрдің астындағы ат құлағы кенет тікшиіп, көзі оқшаң ете қалды да, қорс етіп, жалт берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ротмистр өзіне оқ тигендей ұшып түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жанындағы солдаттар үркек атты қарыс ұзатпай ұстап алып, көк мәуіті мундирін топырақ тұтқан офицерді қолтықтап, үсті-басын қағып, қолпаштап, қайтадан ерге қондырды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Елді үркіту үшін жасалған өлімнен әуелі ротмистрдің астындағы ат шошып еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Офицердің үсті-басын қанша қаққыласа да, мундирдің бір жауырыны қара дақтанып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ат үркіткен өлік беті аспанға қарап, көзі міз бақпай ашық жатыр екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аспаннан әлдене іздегендей кірпік қақпай қалған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екі қолы екі жаққа жайылып кетіпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шамасы келсе, сол екі қолды аспанға, көк тәңірге қарай созғысы келетін сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айта алмай қалған әлдеқандай арызы бар, аузы да әнтек ашық қалыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол сірә, айқайлап та жатқан шығар, бірақ тірілер оның дауысын естімейтін болар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аяқтары шұлғаушаң жатыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соған қарағанда етігі жарамды болар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атқандар оның етігін шешіп әкетіпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кенет өліктің мұрты жыбырлағандай көрінді ротмистрге. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Мынаны шала өлтіріп кеткен той», – деп қалған офицер жанындағы солдатқа: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бар, байқашы, өлген бе, тірі ме? – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Солдат аттан түсіп, жанына бір-бір басып абайлап барды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жатқан адам ұшып тұрып өзімен алыса кететіндей сескенеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ары-бері жұлмалап, аударып көріп: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мәртебелі мырза! Қатесі жоқ, мүлт кетірмеген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәл жүректен тиген екен, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өлік енді бір қырындап, бір қолы астына қайырылып, бір қолымен жерді құшақтап жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тірілер оның аспанға айтатын арызын да аяқтатпай, жүзін төмен қаратып тастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді таңғы самал оның мұртын сипалай алмас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осыдан бұл бейшара көмілусіз көп күн жатады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үлпілдек мұрты жидіп түскенше жатады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Елді үркіту, үрейлендіру үшін жатады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Келесі бағанға жете бергенде, аузы күйген үрлеп ішеді, ротмистр аттың тізгінін қысқарта ұстап, ер үстінде сақ отырды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Баған түбінде етпетінен жатқан адамды көргенде ротмистрдің аты тағы да оқшаң ете қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ солдаттар үркуге шамасын келтірмей жан-жақтан тізгін тұтысты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл етпетінен түскенің де мына жарық дүниеде бітіре алмай кеткен бір тығыз шаруасы бардай, бір діттеген жеріне қалай да жетуге талпынғандай, екі қолымен топырақ тырмалап, жер бауырлап жылжуға жанталасып жатқан сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әйтеуір, тырнағы ілінсе, жауын жамбасына ала жығылғысы келгендей ұлы арманның айтылмаған азынауық сарыны бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үшінші бағананың жанындағы көрініс бұрынғы екеуінен өзгешелеу екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алдыңғы атылған екеуді көріп, үшінші құрбандық тірілей қарсылық көрсеткен сиқы бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өйткені мұның басы денесінен бөлек жатыр екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Талша мойнынан қылышпен шауып түсіріпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Киімінің бой-бой болып жыртылып жатқанына қарағанда көп алысқан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қылыш солдаттарда бола бермейді, оны салақтатып асынып жүретін Теляшкиннің өзі де. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл сірә, соның қолтаңбасы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Денесінен бөлінген бас әрірек домалап барып, бетімен өз денесіне қарап түсіпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өз денесіне өзі ызаланғандай, жағаласқанда жауға әлі жетпегенін сөгіп тұрғандай, бассыз жатқан тұлғаға қарап, тістеніп қатып қалыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дене мен бастың арасын қайта жалғастырғысы келгендей екі ортаға қарауытып қан атыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алты ай жазға ындыны құрып жатқан топырақ ашқарақтық жасап, жылы қанды лезде жұтып жіберіп, көберсіп те үлгеріпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ротмистр тістенген басқа көп қарап тұруға дәті шыдамай, атты тебініп кеп қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ендігі жолда ол баған бас сайын тоқтағанды қойып, шоқытып ала жөнелді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бағандар жаққа қарамауға тырысты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Келесі бөрененің тұсынан өтіп бара жатқанын ол астындағы аттың құлағы тікірейе қалғанын сезіп, асау ақалтекеге «но-но!» деп сабыр айтып келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Офицердің тілін ала бермейтін үркек айуан кезекті бағанның тұсына жете бергенде оқыс жалт берді де, қанша сақ отырса да Приходько ұшып түсе жаздады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жанындағы бір солдат оған ат ауыстырып мінейік деп ұсыныс айтты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айбындырақ көріну үшін ақалтеке лайық еді, бірақ ұдайы қашан тастап кетеді деп қорқып отырғаннан гөрі, қарабайыр болса да, солдаттың атына ауысып мінуді жөн көрді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Теляшкин тобы ошарылып қалған екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Не тұрыс? – деді мәстек аттан аяғы салаңдаған ротмистр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Теляшкин ротмистрдің есек мінгендей сықпытын ерсі көрсе де, сыр білдірмей: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мәртебелі мырза, құлаған бағандар таусылды. |